Diagnostyka cukrzycy - glikemia na czczo, hemoglobina glikowana, OGTT
Cukrzyca: Jakie badania z krwi pozwolą ją wykryć?
Rozpoznanie cukrzycy możliwe jest dzięki wykonaniu odpowiednich badań krwi. Ponieważ najpowszechniejsza cukrzyca typu 2 rozwija się stopniowo przez wiele lat, możliwe jest jej zdiagnozowanie na bardzo wczesnym etapie insulinooporności, w stanie przedcukrzycowym lub (niestety najczęściej) dopiero wówczas, gdy pojawia się już pełnoobjawowa choroba.
Podstawowym badaniem umożliwiającym ocenę funkcjonowania gospodarki węglowodanowej organizmu jest zawsze oznaczenie poziomu glukozy we krwi. Co ważne, już dwukrotne wykonanie takiego badania wystarczy do tego, aby oficjalnie zdiagnozować cukrzycę u pacjenta.
Do zaawansowanych badań należą również: oznaczanie tzw. glikemii przygodnej, poziom hemoglobiny glikowanej (HbA1c) oraz specjalistyczny, doustny test tolerancji glukozy (krzywa cukrowa). Zawsze warto zacząć od poznania pełnej ścieżki diagnostycznej.
Kiedy należy zgłosić się na badania? (Niepokojące objawy)
Badania oceniające gospodarkę cukrową można, a nawet trzeba wykonywać czysto profilaktycznie, w ramach regularnych badań kontrolnych. Dobrze jest dla pewności oznaczyć poziom swojej glukozy we krwi minimum raz w roku.
Zdecydowanym, medycznym wskazaniem do pilnego wykonania badań jest podejrzenie rozwijającej się cukrzycy. Zwróć uwagę, czy nie dotyczą Cię następujące, charakterystyczne objawy:
- Wzmożone, trudne do ugaszenia pragnienie.
- Częstomocz (zwiększenie objętości wydalanego moczu, uciążliwe zwłaszcza nocą).
- Uporczywy świąd skóry.
- Częstsze zapadanie na infekcje (głównie w obrębie układu moczowo-płciowego).
- Przewlekła senność (szczególnie po posiłkach) i ciągłe uczucie zmęczenia.
- Niewytłumaczalna, nagła zmiana masy ciała (chudnięcie lub tycie bez zmiany diety).
- Zaburzenia widzenia (nieostre widzenie).
- Problemy z pamięcią, koncentracją oraz nagłe "wilcze" napady głodu.
Badanie glikemii na czczo
Rozpoznanie cukrzycy zazwyczaj rozpoczyna się od wykonania najprostszego i najtańszego badania z krwi — poziomu glukozy na czczo. Aby uzyskany w laboratorium wynik był maksymalnie wiarygodny, konieczne jest odpowiednie przygotowanie się do wizyty. Należy rygorystycznie pamiętać o następujących zasadach:
- Badanie musi być wykonywane ściśle na czczo, czyli po upływie minimum 10-12 godzin od ostatniego posiłku spożytego poprzedniego dnia.
- Rano, przed samym badaniem dopuszczalne jest wypicie zaledwie pół szklanki czystej wody.
- W poczekalni należy zadbać o kilkunastominutowy, spokojny odpoczynek w pozycji siedzącej przed samym pobraniem krwi.
- W dniu bezpośrednio poprzedzającym badanie kategorycznie odradzane jest spożywanie jakiegokolwiek alkoholu oraz intensywny wysiłek fizyczny.
Aktualne, kliniczne normy dla badania glukozy na czczo są następujące:
- Wynik prawidłowy: od 70 do 99 mg/dl (3,9-5,5 mmol/l)
- Stan przedcukrzycowy: od 100 do 125 mg/dl (5,6-6,9 mmol/l)
- Cukrzyca: 126 mg/dl i powyżej (7 mmol/l) w co najmniej dwóch, odrębnych pomiarach laboratoryjnych.
Glikemia przygodna
W sytuacjach nagłych medycyna dopuszcza możliwość rozpoznania cukrzycy na podstawie tzw. glikemii przygodnej. Jest to pomiar dokonywany o zupełnie dowolnej porze dnia, bez względu na to, jaki czas upłynął od ostatniego posiłku. Brak jest tu konieczności przygotowania na czczo.
Za punkt odcięcia (alarmowy) w tym badaniu uznaje się wartość powyżej 200 mg/dl. Jeśli takiemu wynikowi towarzyszą opisane wcześniej objawy (częstomocz, pragnienie), jest to w pełni wystarczające do natychmiastowego zdiagnozowania cukrzycy.
Hemoglobina glikowana (HbA1c) — Pamięć cukrowa organizmu
To badanie, które od niedawna stało się kluczowe w procesie ostatecznego diagnozowania cukrzycy i kontroli jej leczenia. Określa ono precyzyjnie, jaki odsetek naszej hemoglobiny został "oklejony" cukrem w efekcie utrzymującej się hiperglikemii (zjawisko glikacji).
Ponieważ średni czas przeżycia pojedynczej krwinki czerwonej w krwiobiegu wynosi około 3 miesięcy, to badanie to nie ocenia poziomu cukru z danego dnia, ale pozwala oszacować średnią wartość naszej glikemii właśnie z okresu ostatnich 3 miesięcy. Tego badania nie da się "oszukać" kilkudniową dietą przed wizytą w laboratorium.
| Wynik Hemoglobiny glikowanej (HbA1c) | Interpretacja kliniczna |
|---|---|
| Poniżej 5,7% | Wynik prawidłowy |
| Od 5,7% do 6,4% | Stan przedcukrzycowy (Ostrzeżenie!) |
| Powyżej 6,5% | Cukrzyca |
Krzywa cukrowa (OGTT) — Doustny test tolerancji glukozy
To najdokładniejsze narzędzie w rękach diabetologa. Test krzywej cukrowej (OGTT) polega na kilkukrotnym oznaczeniu poziomu glukozy: najpierw na czczo, a następnie w 60 i 120 minucie po szybkim wypiciu potężnej dawki ulepku — roztworu z 75 g czystej glukozy. To ogromny test wysiłkowy dla trzustki.
- Bądź ściśle na czczo (zasady jak przy zwykłym badaniu glikemii).
- Po pierwszym pobraniu krwi, pielęgniarka poda Ci roztwór: 75 g glukozy rozpuszczone w 300 ml wody.
- Ten ulepek musisz wypić całkowicie w czasie nie dłuższym niż 5 minut. Pamiętaj: nie wolno tego niczym popijać!
- Uwaga: Zwymiotowanie roztworu całkowicie fałszuje wynik i wymusza przerwanie testu (badanie trzeba będzie powtórzyć innego dnia).
- Po wypiciu glukozy musisz siedzieć w poczekalni przez 2 godziny. Bezwzględnie unikaj jakiejkolwiek aktywności (nawet wyjścia na spacer do sklepu), ponieważ ruch fizyczny natychmiast zużywa glukozę i fałszuje wyniki.
Interpretacja testu OGTT opiera się głównie na wyniku pomiaru po upływie 2 godzin (w 120 minucie):
- Poniżej 140 mg/dl — Wynik prawidłowy.
- Od 140 do 199 mg/dl — Nieprawidłowa tolerancja glukozy (Stan przedcukrzycowy).
- Od 200 mg/dl wzwyż — Cukrzyca.
Badania w kierunku Insulinooporności
Niezwykle ważne jest to, że na długo przed rozwojem pełnoobjawowej cukrzycy pojawia się w organizmie insulinooporność. Jest to po prostu obniżona, bardzo słaba wrażliwość Twoich komórek na działanie insuliny (hormonu wpuszczającego cukier do środka komórki). Szybkie zdiagnozowanie tego stanu pozwala na jego wycofanie dietą i ruchem, tym samym całkowicie zapobiegając uderzeniu cukrzycy w przyszłości.
Samo oznaczenie poziomu glukozy i insuliny na czczo bywa w tym przypadku mylące. Dlatego naukowcy opracowali specjalny wskaźnik matematyczny — wskaźnik insulinooporności HOMA (tzw. HOMA-IR), który niezwykle trafnie ocenia wzajemny stosunek tych dwóch parametrów. Wylicza się go z poniższego wzoru (choć na szczęście większość laboratoriów wylicza go dla nas automatycznie na wydruku):
Wzór HOMA-IR: (insulina na czczo w mIU/ml × glukoza na czczo w mmol/l) / 22,5
Z praktyki klinicznej wynika, że o insulinooporności mówimy z pewnością wówczas, gdy wskaźnik ten przyjmuje wartości od 2 (lub 2,5) wzwyż.
Zawsze zachęcam też do wykonania pełnej, wydłużonej krzywej glukozowo-insulinowej (zamiast samej krzywej glukozowej OGTT opisanej wcześniej). Takie badanie, podczas którego pobiera się nie tylko cukier, ale też insulinę w trzech punktach czasowych, daje specjaliście genialny wgląd w to, czy Twoja trzustka nie jest przypadkiem wyczerpana nadprodukcją insuliny.
Zadbaj o swoje zdrowie! Pobierz darmowego E-booka "Dieta Śródziemnomorska":
Komentarze0Dodaj komentarz