Lipidogram - nowe wytyczne 2024, jak je interpretować i co jeszcze zbadać?

Marek Skoczylas

Lipidogram 2024: Nowe normy cholesterolu i trójglicerydów

Oznaczenie parametrów lipidogramu to jedno z najważniejszych i najczęściej wykonywanych badań krwi w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych. Standardowe badanie obejmuje oznaczenie poziomu: cholesterolu całkowitego, frakcji LDL ("złego"), HDL ("dobrego") oraz trójglicerydów (TG).

W sierpniu 2024 roku Polskie Towarzystwo Diagnostyki Laboratoryjnej oraz Polskie Towarzystwo Lipidologiczne zaktualizowały wytyczne dotyczące diagnostyki zaburzeń lipidowych. Najistotniejsza zmiana dotyczy bezpośredniej interpretacji wyniku trójglicerydów oraz sposobu obliczania "złego" cholesterolu LDL.

Nowa, zaostrzona norma trójglicerydów (TG)

Dotychczas za bezpieczny, prawidłowy poziom trójglicerydów we krwi uznawano wynik poniżej 150 mg/dl (czyli 1,7 mmol/l). Zgodnie z najnowszymi wytycznymi, obecna wartość pożądana została znacznie obniżona — prawidłowy poziom wynosi teraz mniej niż 100 mg/dl (co odpowiada 1,1 mmol/l).

Zmiany w obliczaniu "Złego" Cholesterolu (LDL)

Kolejna rewolucyjna zmiana w wytycznych dotyczy samego cholesterolu LDL. Warto wiedzieć, że wielkość tej frakcji w standardowym badaniu zazwyczaj nie jest mierzona bezpośrednio, lecz obliczana matematycznie ze specjalnych wzorów.

Przez ostatnie dekady najczęściej stosowany był stary, klasyczny wzór Friedewalda (opracowany w latach 70. XX wieku). Wymagał on znajomości poziomu cholesterolu całkowitego (TC), HDL oraz trójglicerydów (TG):

LDL = TC – HDL – (TG / 5) [w mg/dl]

Jednak współczesna medycyna coraz częściej wskazuje, że wzór ten ma bardzo istotne wady i ograniczenia. Przede wszystkim: nie można go zastosować u pacjentów, których wynik trójglicerydów przekracza 200 mg/dl. Dodatkowo stary wzór ma tendencję do niebezpiecznego zaniżania ostatecznego wyniku LDL (szczególnie u osób z cukrzycą, nadwagą, chorobami nerek czy zespołem metabolicznym).

Dlatego obecnie rekomendowane i sugerowane jest wykorzystanie nowocześniejszego, znacznie dokładniejszego wzoru Sampson-NIH lub alternatywnie wzoru Martina-Hopkins. Wzory te pozwalają na precyzyjne wyliczenia zarówno przy bardzo niskich, jak i bardzo wysokich wartościach trójglicerydów.

Wskazówka dla pacjenta

Nowoczesne wzory matematyczne są bardzo skomplikowane, ale na szczęście nie musisz niczego obliczać samodzielnie. Wykonując badanie lipidogramu, warto po prostu dopytać w swoim laboratorium, z jakiego dokładnie wzoru korzysta dana placówka do wyliczania LDL. Zawsze warto wybierać te laboratoria, które wdrożyły już nowoczesne rekomendacje (Sampson-NIH).

Docelowe normy Cholesterolu LDL według skali ryzyka (SCORE2)

Prawidłowy, docelowy poziom cholesterolu LDL nie jest taki sam dla każdego człowieka! Jest on ściśle uzależniony od przynależności pacjenta do konkretnej grupy tzw. ryzyka sercowo-naczyniowego. Poniższa tabela przedstawia najnowsze wytyczne.

Kategoria Ryzyka	Kryteria (Kto należy do grupy?)	Docelowe stężenie LDL we krwi
Bardzo Duże	Osoby z udokumentowaną miażdżycą (np. po zawale, udarze, ze stentami). Cukrzyca powikłana (np. z retinopatią, uszkodzeniem nerek). Ciężka, przewlekła choroba nerek (eGFR < 30).	< 55 mg/dl (1,4 mmol/l) oraz redukcja stężenia wyjściowego o minimum 50%.
Duże	Długotrwała cukrzyca bez powikłań narządowych. Ciężka hipercholesterolemia rodzinna. Umiarkowana choroba nerek.	< 70 mg/dl (1,8 mmol/l) oraz redukcja stężenia wyjściowego o minimum 50%.
Umiarkowane	Osoby po 40. roku życia z dobrze kontrolowaną, krótkotrwałą cukrzycą (np. trwającą < 10 lat), bez uszkodzeń narządowych i bez dodatkowych czynników ryzyka.	< 100 mg/dl (2,6 mmol/l)
Małe	Młode, zdrowe osoby bez wyżej wymienionych obciążeń.	< 115 mg/dl (3,0 mmol/l)

W celu precyzyjnego oszacowania indywidualnego, 10-letniego ryzyka wystąpienia groźnego incydentu sercowo-naczyniowego lekarze używają nowoczesnej skali SCORE2 (dla osób w wieku 40-69 lat) oraz SCORE-OP (dla osób starszych). Skale te uwzględniają płeć, wiek, ciśnienie tętnicze, palenie papierosów oraz poziom cholesterolu.

Co jeszcze warto sprawdzić? Wskaźniki Aterogenności

Warto pamiętać, że pełny obraz zdrowia układu krążenia to nie tylko same, suche wyniki cholesterolu. Niezwykle cenną informację dla lekarza stanowią tzw. wskaźniki aterogenności (wskaźniki miażdżycowe), które określają wzajemne proporcje poszczególnych frakcji we krwi. Te najważniejsze to:

Stosunek frakcji LDL ("złej") do HDL ("dobrej").
Wskaźnik Castelliego (obliczany jako stosunek cholesterolu całkowitego do cholesterolu HDL).
Wskaźnik osoczowy API.
Stosunek apolipoproteiny apoB do apoA-I.
Stosunek cholesterolu LDL do białka apoB.

Ponadto, oprócz samego lipidogramu, diagnozując ryzyko miażdżycy, zawsze warto regularnie kontrolować poziom homocysteiny we krwi.

Jak naturalnie obniżyć cholesterol? Pobierz naszego darmowego e-booka "CHOLESTEROL"!

Proszę, wpisz adres e-mail, na który wyślę plik.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych w celu otrzymania wiadomości

Dane będą przetwarzane przez Purelab Marek Skoczylas, ul. Reformacka 6, 35-026 Rzeszów zgodnie z ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz przepisami z zakresu ochrony danych osobowych w celu odpowiedzi na zadane pytanie, przesłanie materiałów informacyjnych, przekazania informacji o produktach i usługach lub przekazania informacji handlowej. Oświadczam, iż podanie przeze mnie danych osobowych jest dobrowolne oraz iż poinformowano mnie o prawie dostępu do moich danych osobowych, możliwości ich poprawiania oraz o prawie odwołania zgody w dowolnym momencie. Dane nie zostaną udostępnione podmiotom trzecim.

Pobieram