Włośnica (trychinoza) – objawy oraz leczenie choroby

Rozprzestrzenianie się pasożyta wiąże się z konsumpcją mięsa poddanego nieodpowiedniej obróbce cieplnej od zwierząt zakażonych jego larwami.

Dorosłe pasożyty to małe robaki białego koloru. Ich ciało ma drobne pierścienie poprzeczne. Dorosłe osobniki żyją w jelicie cienkim żywiciela, larwy pasożytują w mięśniach poprzecznie prążkowanych, gdzie tworzą małe torbiele o typowym owalnym kształcie, wewnątrz każdej torbieli znajduje się zwinięta larwa, która pozostaje żywa przez kilka dziesięcioleci.

Torbiel zostaje uwolniona gdy wraz z pokarmem dostaje się do jelita cienkiego,kolejno przenosi się do błony śluzowej jelit a następnie przechodzi dalszy rozwój i dojrzewa.

Dorosłe osobniki kopulują, a samica zaczyna produkować żywe larwy w ciągu 6 dni w ilości od 500-1500 larw. Larwy natychmiast przenikają do błony śluzowej jelit, penetrując drogi limfatyczne lub żyły krezkowe, przez które są zaopatrywane mięśnie poprzecznie prążkowane (migracja trwa 2-3 dni), gdzie łączą się i tworzą małe torbiele między włóknami mięśniowymi.

W tkance mięśniowej larwy zamykają się w owalnej torbieli o wymiarach 0,4-0,6 x 0,2-0,3 mm, w którym larwy są odizolowane od otaczającej tkanki. Po 6-12 miesiącach torbiele zaczynają wapnieć. Torbiele najczęściej znajdują się w dobrze ukrwionych i silnych mięśniach przepony, krtani, języka czy mięśniach międzyżebrowych.

Objawy

Zakres czasu inkubacji wynosi od 2 do 69 dni. Średni czas inkubacji wynosi 12 dni. Objawy zakażenia zależą od liczby larw, które dana osoba połknęła, spożywając zainfekowane mięso. Słabe infekcje są bezobjawowe, a masywne infekcje objawiają się w 2 fazach.

a) Faza jelitowa – objawy pierwszej fazy mogą wystąpić już 24 godziny po spożyciu zakażonego mięsa (pierwsze dolegliwości pojawiają się 1–10 dni po infekcji i trwają 8 dni). Jeśli infekcja została spowodowana tylko przez kilkadziesiąt włośni, przebieg choroby jest zwykle łagodny. Jednak kilka tysięcy torbieli może powodować bardzo poważną chorobę o wysokim ryzyku śmiertelności. Pierwsze oznaki infekcji to biegunka, skurcze brzucha, nudności, obrzęk powiek, wysypka plamisto-grudkowa i gorączka 38-41°C.

b) Faza mięśniowa – objawia się reakcją zapalną dotkniętego mięśnia, obrzękiem, mięśnie zarażone włosieniem są bolesne w dotyku i podczas ruchu.

Często występują konwulsyjne skurcze i porażenie, gorączka, która może osiągnąć 40-41 °C. Niektórzy autorzy podają, że około 10-20% włośnia wpływa na ośrodkowy układ nerwowy, a następnie infekcja imituje zapalenie wielonerwowe, zapalenie polio i zapalenie mózgu. Występuje znaczna eozynofilia, często wyższa niż 50%.

W przypadku masowych infekcji dochodzi do paraliżu ważnych mięśni i chory umiera z powodu uduszenia lub niewydolności krążenia.

Diagnoza

Ważne są dwie rzeczy – historia pacjenta (spożycie mięsa poddanego nieodpowiedniej obróbce cieplnej) i objawy kliniczne. Larwy włośnia można wykryć we krwi obwodowej w ciągu pierwszych 3-4 tygodni po zakażeniu.

10 ml krwi żylnej miesza się z 3% kwasem octowym i mieszaninę taką odwirowuje się. Larwy znajduje się w osadzie. W fazie przewlekłej larwy można pozyskać z próbek z biopsji z tkanki mięśniowej. Do pobierania próbek służy obszar ramion, ud lub łydek. Tkanka jest wkładana między dwie szkiełka i badana pod mikroskopem przy średnim powiększeniu.

Aby rozjaśnić preparat, między szkiełkami można dodać glicerynę. Metodę tę można również wykorzystać do badania próbek pośmiertnych mięśni z miejsc najbardziej narażonych – czyli z przepony, języka i mięśni międzyżebrowych.

Inne badania na wykrywanie włośnicy obejmują metody serologiczne – ELISA, pośrednią reakcję fluorescencji, reakcję wiązania dopełniacza, pośredni test hemaglutynacji lub test Western blot.

Leczenie

Lekiem pierwszego wyboru jest mebendazol. Podaje się go w dużych dziennych dawkach 1000-2000 mg (do 30 mg/kg/dzień) przez 10-14 kolejnych dni. Zabieg ten zaleca się również profilaktycznie w czasie inkubacji. Lek ten działa na dorosłe formy pasożyta, na larwy wędrowne i larwy w mięśniach.

Mniej korzystne efekty odnotowywano po tiabendazolu, który podaje się w dawce 50 mg/kg/dobę w dawce podzielonej na dwie porcje w ciągu 5-8 dni. Albendazol w dawce 600-800 mg/dzień przez 8 dni wykazuje dobre wyniki leczenia.

Zapobieganie

Głównym sposobem zapobiegania włośnicy jest obowiązkowa kontrola weterynaryjna mięsa podczas uboju zwierząt domowych (trzody chlewnej, bydła i innych) w rzeźniach. Obowiązkowa jest również inspekcja weterynaryjna ujęć zwierząt łownych. Ze względów ekonomicznych niektóre kraje np. USA nie kontrolują mięsa w ten sposób a polityka prewencyjna polega na długotrwałym mrożeniu wieprzowiny w temperaturze od -15 °C i niższych przez 20 dni. Taka temperatura niszczy larwy włośnia.

Pod wpływem ciepła larwy włośnia są także zabijane, zatem niekontrolowana wieprzowina musi być wystarczająco długo poddana obróbce cieplnej przez gotowanie lub pieczenie w temperaturze powyżej 77 °C..



Artykuł ma charakter informacyjny. Jest obiektywną analizą aktualnych badań naukowych, zgodnych z metodologią EBM. Nie stanowi jednak diagnozy ani porady medycznej. Leczeniem może zajmować się tylko Twój lekarz prowadzący.



Autor: lek. stom. Marek Skoczylas