Włosy wysokoporowate, łamliwe, wypadające - co mówią o Twoim zdrowiu?

Włosy są często nazywane „barometrem zdrowia”. Choć postrzegamy je głównie przez pryzmat estetyki, ich kondycja jest bezpośrednim odzwierciedleniem procesów metabolicznych, hormonalnych i poziomu odżywienia organizmu.

Ponieważ włosy są organem mało istotnym “do przeżycia”, organizm w sytuacjach deficytowych w pierwszej kolejności odcina im dostawy cennych składników, kierując je do serca, mózgu czy wątroby.

Dlatego też nagłe pogorszenie stanu fryzury bywa pierwszym sygnałem ostrzegawczym, który wysyła nam ciało, zanim pojawią się bardziej dotkliwe objawy chorobowe.

Kiedy włosy wypadają, co sprzyja ich przetłuszczaniu się, czy włosy porowate wskazują na problemy ze zdrowiem? Poniższe opracowanie stanowi kompleksowy przewodnik po tym, co wygląd Twoich włosów mówi o stanie zdrowia.

1. Nadmierne wypadanie włosów: zaburzenia cyklu wzrostu

Wypadanie włosów (alopecia) jest sygnałem, że cykl życiowy włosa został gwałtownie przerwany. W zdrowym organizmie około 85-90% włosów znajduje się w fazie wzrostu (anagen), a reszta w fazie spoczynku i wypadania.

Gdy organizm znajduje się w stanie stresu biologicznego, następuje tzw. łysienie telogenowe – masowe przejście włosów w fazę spoczynku. 

Głównym winowajcą jest tu często ukryta anemia. Nawet jeśli poziom hemoglobiny jest prawidłowy, niska ferrytyna (magazyn żelaza) sprawia, że do macierzy włosa dociera zbyt mało tlenu.

Także niedobory witaminy B12, prowadzącej z czasem do rozwoju tzw. anemii megaloblastycznej mogą manifestować się pod postacią nasilonego wypadania włosów. 

Kolejnym filarem jest tarczyca – hormony T3 i T4 bezpośrednio stymulują namnażanie keratynocytów. W niedoczynności tarczycy cykl anagenu skraca się, a włosy wypadają szybciej, niż zdążą urosnąć nowe. Należy wspomnieć także o roli kortyzolu; przewlekły stres prowadzi do mikrozapalenia w obrębie mieszka, co skutkuje jego miniaturyzacją.

Kolejną “hormonalną” przyczyną nasilonego wypadania włosów są zmiany dotyczące hormonów płciowych i zaburzenia równowagi między estrogenami i androgenami (łysienie androgenowe). Przykładem są np. zmiany w przebiegu menopauzy, insulinooporności, andropauzy.

W sytuacji, gdy zwiększa się poziom androgenów, większe ilości testosteronu ulegają konwersji do aktywnego metabolitu DHT. Wpływa on w niepożądany sposób na mieszki włosowe, prowadząc do ich miniaturyzacji. Efektem jest wypadanie włosów.

Dodatkowo u mężczyzn możliwe jest występowanie uwarunkowanej genetycznie zwiększonej wrażliwości na działanie DHT. U kobiet łysienie androgenowe objawia się jako przerzedzenie na czubku głowy, a u mężczyzn powstają wówczas charakterystyczne zakola. 

• Badania: morfologia z rozmazem, ferrytyna (cel: min. 50-70 ng/ml), żelazo, pełny panel tarczycowy (TSH, fT3, fT4, anty-TPO), poziom witaminy D3, cynku oraz witaminy B12, estradiol, progesteron, testosteron całkowity i wolny, DHEAS, prolaktyna, SHBG, insulina i glukoza ze wskaźnikiem insulinooporności HOMA.
• Suplementacja: suplementy z żelazem i laktoferyną (poprawia wchłanianie żelaza), biotyna w dawkach terapeutycznych, aminokwasy siarkowe (L-cysteina) oraz adaptogeny (np. ashwagandha) dla obniżenia poziomu kortyzolu. Kozieradka, chrom, cynamonowiec w przebiegu insulinooporności. Niepokalanek, B12 i cynk przy hiperprolaktynemii. 
• Pielęgnacja: Stosowanie wcierek na bazie peptydów miedziowych i kofeiny, które przedłużają fazę anagenu. Domowa wcierka z olejku rozmarynowego. Regularny masaż skóry głowy (np. grabkami) poprawia ukrwienie, ułatwiając transport składników odżywczych do cebulek.

2. Matowość i utrata blasku: kryzys lipidowy i oksydacyjny

Naturalny blask włosa wynika z gładkości jego powierzchni i obecności warstwy lipidowej. Gdy włosy stają się matowe, oznacza to, że straciły swoją naturalną „powłokę ochronną” lub doszło do uszkodzenia struktur wewnątrz łodygi pod wpływem wolnych rodników.

Często przyczyną jest niedobór kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6. Są one kluczowe dla produkcji sebum o odpowiednim składzie, które naturalnie kondycjonuje włos. 

Matowość może również sugerować hipowitaminozę A i E – witaminy te chronią lipidy włosa przed utlenianiem. W kontekście zdrowia ogólnego matowe włosy bywają objawem złego wchłaniania w jelitach lub diety zbyt ubogiej w zdrowe tłuszcze, co prowadzi do przesuszenia zarówno włosów, jak i błon śluzowych w całym ciele.

• Badania: profil lipidowy (cholesterol, HDL, LDL, trójglicerydy), badanie poziomu witamin A i E we krwi, testy na nietolerancje pokarmowe (które mogą upośledzać wchłanianie tłuszczów).
• Suplementacja: wysokiej jakości olej z ryb lub alg (EPA/DHA), olej z wiesiołka (bogaty w kwas GLA), witamina E (jako kompleks tokoferoli).
• Pielęgnacja: wprowadzenie zabiegu olejowania włosów raz w tygodniu. Stosowanie szamponów o niskim pH, które domykają łuskę, oraz płukanek z octu malinowego lub hibiskusa, które przywracają blask poprzez domknięcie struktury zewnętrznej.

3. Łamliwość i rozdwajanie: deficyty budulcowe

Łamliwość włosów to wynik osłabienia kory włosa, która składa się z włókien keratynowych połączonych mostkami dwusiarczkowymi. Jeśli włos pęka przy najmniejszym rozciągnięciu, oznacza to, że jego struktura jest „dziurawa” lub zbyt sztywna.

Najczęstszą przyczyną zdrowotną jest niedobór białka (protein) w diecie lub zaburzenia jego syntezy. Włosy potrzebują specyficznych aminokwasów: metioniny i cysteiny. Bez nich keratyna jest niskiej jakości.

Drugim czynnikiem jest niedobór krzemu i magnezu – pierwiastków, które działają jak „cement” spajający włókna. Łamliwość może być również objawem odwodnienia komórkowego – gdy pijemy za mało wody, włosy stają się mało elastyczne i podatne na uszkodzenia mechaniczne nawet podczas spania.

• Badania: białko całkowite, albuminy, poziom magnezu (najlepiej w erytrocytach), poziom krzemu oraz analiza moczu (ciężar właściwy) dla oceny nawodnienia.
• Suplementacja: kolagen, krzemionka organiczna (np. z pędów bambusa), suplementy z MSM (siarka organiczna) oraz kompleks magnezu z witaminą B6.
• Pielęgnacja: Stosowanie odżywek proteinowych (z hydrolizowaną keratyną lub proteinami owsa) w celu uzupełnienia ubytków. Obowiązkowe zabezpieczanie końcówek serum silikonowym lub olejowym, aby zapobiec dalszemu rozwarstwianiu się kory.

4. Przetłuszczanie się: brak równowagi metabolicznej

Nadmierne wydzielanie sebum (łojotok) jest wynikiem nadaktywności gruczołów łojowych, które są niezwykle wrażliwe na sygnały hormonalne. Jeśli musisz myć włosy codziennie, problem prawdopodobnie tkwi w gospodarce cukrowej i androgenowej.

Kluczowym pojęciem jest tu hiperinsulinemia. Wysoki poziom insuliny (spowodowany dietą bogatą w cukry lub insulinoopornością) stymuluje enzym 5-alfa-reduktazę, który przekształca testosteron w silniejszy DHT (dihydrotestosteron).

DHT bezpośrednio pobudza gruczoły łojowe do produkcji gęstego tłuszczu. Ponadto łojotok często współwystępuje z niedoborem cynku, który jest naturalnym regulatorem pracy gruczołów i hamuje rozwój drożdżaków z rodzaju Malassezia, odpowiedzialnych za łupież tłusty.

• Badania: krzywa cukrowa i insulinowa (3-punktowa), poziom testosteronu wolnego, androstendionu oraz cynku w surowicy.
• Suplementacja: cynk (picolinian lub chelat), inozytol (wspiera wrażliwość na insulinę), ekstrakt z palmy sabałowej (hamuje DHT) oraz witamina B2 i B6.
• Pielęgnacja: Regularne peelingi skóry głowy (enzymatyczne lub kwasowe), stosowanie szamponów z siarką, cynkiem lub dziegciem. Unikanie gorącej wody podczas mycia, która dodatkowo pobudza produkcję łoju.

5. Przedwczesne siwienie: Stres oksydacyjny i mikroelementy

Siwienie to proces utraty melanocytów w opuszce włosa. Gdy dzieje się to przedwcześnie (przed 30. rokiem życia), jest to sygnał, że mechanizmy obronne organizmu przed wolnymi rodnikami zawodzą.

Głównym czynnikiem jest niedobór miedzi, która jest kofaktorem tyrozynazy – enzymu niezbędnego do produkcji barwnika. Siwienie może być także wynikiem niedokrwistości złośliwej (brak witaminy B12), co zaburza transport tlenu do cebulek.

Coraz częściej mówi się też o roli kwasu pantotenowego (witaminy B5). Przewlekły stres „zużywa” zapasy witamin z grupy B, co odbija się na pigmentacji. Również nagromadzenie nadtlenku wodoru w mieszkach (brak enzymu katalazy) powoduje, że włosy „wybielają się” od środka.

• Badania: poziom witaminy B12 i kwasu foliowego, poziom miedzi oraz ceruloplazminy, markery stresu oksydacyjnego, badanie tarczycy.
• Suplementacja: PABA (kwas p-aminobenzoesowy), kompleks witamin z grupy B, miedź (w połączeniu z cynkiem, by zachować proporcje), L-tyrozyna.
• Pielęgnacja: Stosowanie wcierek z antyoksydantami (resweratrol, witamina C) oraz ochrona skóry głowy przed promieniowaniem UV, które drastycznie przyspiesza degradację melanocytów.

6. Porowatość - stres, niedobory czy hormony?

Porowatość włosów jest cechą, którą zazwyczaj kojarzymy z genetyką lub stopniem zniszczenia zabiegami fryzjerskimi. Jednak w ujęciu holistycznym, porowatość – czyli stopień odchylenia łusek keratynowych od łodygi włosa – jest również dynamicznym wskaźnikiem kondycji metabolicznej i hormonalnej organizmu.

Dlatego też poświęcę więcej uwagi temu zagadnieniu. Porowatość włosa okazuje się zatem czymś więcej niż tylko kwestią kosmetyczną, gdyż może stanowić istotny wskaźnik ogólnego zdrowia całego organizmu. 

Włos o niskiej porowatości ma ściśle przylegające łuski, jest gładki i lśniący. Włosy wysokoporowate mają łuski mocno odstające, co sprawia, że są szorstkie, matowe i błyskawicznie chłoną oraz oddają wilgoć.

Choć niewłaściwa pielęgnacja (rozjaśnianie, wysoka temperatura) drastycznie podnosi porowatość, istnieją schorzenia, które zmieniają strukturę włosa już na etapie jego tworzenia w mieszku włosowym.

Szybki test określający porowatość włosów

Test ze szklanką wody, znany również jako "float test", to najpopularniejsza domowa metoda sprawdzania porowatości włosów. Pozwala on ocenić, jak szybko łodyga włosa chłonie wodę, co jest bezpośrednim wskaźnikiem stopnia odchylenia łusek keratynowych.

Choć brak jest możliwości zastąpić w ten sposób profesjonalnej analizy u trychologa, taki poglądowy test daje solidny punkt wyjścia do doboru odpowiedniej pielęgnacji (olejów i odżywek).

Instrukcja wykonania testu krok po kroku

Aby wynik był wiarygodny, musisz przestrzegać kilku kluczowych zasad. Najważniejszą z nich jest czystość włosa – obecność silikonów z odżywek lub nadmiaru sebum może całkowicie zafałszować wynik (włos unosi się na powierzchni, bo będzie „zaimpregnowany”).

1. Umyj włosy: Użyj szamponu oczyszczającego (tzw. „rypacza”), aby usunąć nadmiar kosmetyków i zanieczyszczeń. Powstrzymaj się od nałożenia odżywki ani maski.
2. Wysusz i wyrwij: Poczekaj, aż włosy naturalnie wyschną. Następnie delikatnie wyczesz lub wyrwij jeden czysty włos (najlepiej z różnych partii głowy, np. znad karku i z czubka).
3. Przygotuj szklankę: Napełnij przezroczystą szklankę letnią wodą (woda o temperaturze pokojowej najlepiej oddaje naturalne zachowanie włosa).
4. Zanurz włos: Połóż włos na powierzchni wody i obserwuj go przez około 2–5 minut.
5. Obserwacja tego, jak głęboko zanurzył się włos, pozwala przypisać go do jednej z trzech kategorii:

Włos unosi się na powierzchni (Niska porowatość)

Jeśli po kilku minutach włos nadal dryfuje na górze, oznacza to, że jego łuski są bardzo ciasno domknięte, co uniemożliwia wodzie wnikanie do środka.

• Wniosek: Twoje włosy są odporne na nawilżanie, ale raz nawilżone, bardzo długo utrzymują wodę. Często są zdrowe, ale łatwo je obciążyć ciężkimi kosmetykami.

Włos powoli opada do połowy (Średnia porowatość)

Włos, który powoli zanurza się i zatrzymuje w połowie głębokości, jest uznawany za „normalny”. Łuski są lekko odchylone – na tyle, by przyjmować składniki odżywcze, ale jednocześnie, by zapobiegać ich nadmiernej utracie. 

• Wniosek: To stan najbardziej pożądany. Włosy są elastyczne i dobrze reagują na większość zabiegów pielęgnacyjnych.

Włos szybko opada na dno (Wysoka porowatość)

Jeśli włos niemal natychmiast tonie i osiada na dnie szklanki, oznacza to, że jego struktura jest „dziurawa” (łuski są mocno rozchylone). Woda błyskawicznie wypełniła wolne przestrzenie w łodydze, obciążając ją.

• Wniosek: Twoje włosy są chłonne jak gąbka, ale równie szybko tracą wilgoć, co prowadzi do ich przesuszania i puszenia się.

Wynik testu powinien determinować Twój wybór olejów do pielęgnacji:

• Niska porowatość: Wybieraj oleje o małych cząsteczkach, tzw. wnikające (np. olej kokosowy, masło shea, masło babassu). Unikaj ciężkich protein.
• Średnia porowatość: Stosuj oleje półwnikające (np. olej z oliwek, olej ze słodkich migdałów, olej awokado).
• Wysoka porowatość: Potrzebujesz dużych cząsteczek, które domkną łuski (np. olej z czarnuszki, olej lniany, olej z wiesiołka, olej z pestek winogron). Skup się na domykaniu pielęgnacji emolientami.

Wpływ stanu zdrowia na porowatość włosów

Zaburzenia tarczycy a dezintegracja łuski

Tarczyca kontroluje metabolizm wszystkich komórek, w tym keratynocytów budujących łodygę włosa. W przebiegu niedoczynności tarczycy dochodzi do spowolnienia podziałów komórkowych.

Włosy wyrastają słabsze, o niepełnej strukturze keratynowej, co objawia się ich „puchnięciem” i nienaturalnym wzrostem porowatości.

Z kolei w chorobie Hashimoto, ze względu na przewlekły stan zapalny, organizm może produkować włosy o nierównej strukturze (tzw. włosy dystroficzne), które są z natury bardziej porowate, łamliwe i trudne do wygładzenia, mimo braku uszkodzeń mechanicznych.

Gospodarka hormonalna i tekstura włosa

Hormony płciowe, zwłaszcza estrogeny, wpływają na nawilżenie tkanek i elastyczność włosa. Spadek poziomu estrogenów (np. w okresie menopauzy lub po odstawieniu antykoncepcji hormonalnej) powoduje, że włosy tracą swoją naturalną barierę ochronną.

Stają się cieńsze i bardziej porowate, co sprawia, że fryzura zaczyna przypominać „siano”. Zmiana gospodarki hormonalnej może sprawić, że włosy, które dotychczas były niskoporowate i proste, zaczynają się puszyć i falować, co jest bezpośrednim wynikiem rozszczelnienia struktury łusek.

Niedobory aminokwasów siarkowych i krzemu

Struktura włosa opiera się na wiązaniach dwusiarczkowych, które spajają łańcuchy keratyny. Jeśli w organizmie brakuje cystyny i metioniny (aminokwasów siarkowych), mostki te są słabe lub powstaje ich zbyt mało.

W efekcie łuska włosa pozbawiona jest stabilnego „fundamentu”, przez co łatwiej odstaje od kory. Podobnie działa niedobór krzemu, który jest kluczowy dla integralności tkanki łącznej i spoistości osłonki włosa.

Osoby z niedoborami krzemu często zauważają, że ich włosy stają się „nieszczelne” – tracą wodę wewnętrzną, stając się wysokoporowate i suche.

Stres oksydacyjny

Wysoki poziom wolnych rodników ma realny wpływ na włosy. Stres oksydacyjny niszczy lipidy znajdujące się w spoiwie międzykomórkowym łusek włosa (tzw. CMC – Cell Membrane Complex).

Gdy spoiwo znika, łuski tracą przyczepność i zaczynają odstawać, co drastycznie podnosi porowatość włosów na całej ich długości.

Jeśli zauważasz, że Twoje włosy z gładkich stały się nagle szorstkie i porowate, warto pogłębić diagnostykę:

• Badania: profil tarczycowy (pełny: TSH, fT3, fT4 oraz przeciwciała anty-TPO i anty-TG), poziom estrogenu i progesteronu, a także analiza pierwiastkowa włosa, która może wykazać braki krzemu i siarki.
• Suplementacja: MSM (siarka organiczna), która wzmacnia wiązania wewnątrz włosa, ekstrakt z bambusa lub skrzypu (źródła krzemionki) oraz kwasy Omega-3, które pomagają odbudować cement międzykomórkowy.
• Pielęgnacja: Jej podstawowym założeniem jest zachowanie równowagi PEH: Włosy o podwyższonej porowatości zdrowotnej wymagają dużej ilości emolientów (oleje, woski), aby domknąć łuski mechanicznie.

Podsumowanie parametrów zdrowotnych włosów

Poniższa tabela stanowi syntetyczne zestawienie zmian w wyglądzie włosów z konkretnymi markerami zdrowotnymi, które warto sprawdzić.

Dieta dla zdrowych włosów

Oto kompleksowe zestawienie produktów spożywczych, które stanowią „paliwo” dla włosów. Aby uzyskać najlepsze efekty, dieta powinna być zróżnicowana i oparta na produktach o wysokiej gęstości odżywczej, które dostarczają składników niezbędnych do budowy łodygi oraz regulacji pracy gruczołów łojowych.

1. Białko i aminokwasy siarkowe

Włos składa się głównie z keratyny. Bez odpowiedniej podaży aminokwasów, szczególnie cysteiny i metioniny, włosy stają się cienkie i wysokoporowate.

• Jaja: To absolutny superfood dla włosów. Zawierają pełnowartościowe białko, ale także biotynę i cholinę.
• Chude mięso (drób): Źródło łatwo przyswajalnego żelaza hemowego oraz cynku.
• Nasiona roślin strączkowych (soczewica, ciecierzyca, fasola): Dostarczają białka roślinnego, cynku i kwasu foliowego.
• Ryby i owoce morza: Bogate w aminokwasy oraz jod, który wspiera pracę tarczycy.

2. Zdrowe tłuszcze i kwasy Omega-3 

NNKT (niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe) budują spoiwo międzykomórkowe, które domyka łuski włosa, redukując jego porowatość i matowość.

• Tłuste ryby morskie (łosoś, makrela, sardynki): Najlepsze źródło kwasów EPA i DHA.
• Orzechy włoskie: Zawierają kwas alfa-linolenowy (ALA) oraz biotynę.
• Nasiona lnu i chia: Doskonałe źródło kwasów omega-3 dla wegetarian.
• Awokado: Dostarcza zdrowych tłuszczów oraz witaminy E, która chroni mieszki włosowe przed stresem oksydacyjnym.

3. Witaminy i minerały

Mikroelementy działają jak katalizatory w procesie tworzenia nowego włosa. Ich niedobór natychmiast hamuje fazę wzrostu (anagen).

• Szpinak i jarmuż: Zawierają żelazo niehemowe (pamiętaj, by łączyć je z witaminą C, np. sokiem z cytryny, aby zwiększyć wchłanianie).
• Płatki owsiane i kasza gryczana: Wspierają poziom żelaza i dostarczają magnezu.
• Pestki dyni: Skoncentrowane źródło cynku, który hamuje wypadanie włosów i reguluje sebum.
• Kakao i gorzka czekolada: Bardzo bogate w miedź, która zapobiega przedwczesnemu siwieniu.
• Ostrygi i skorupiaki: Najbogatsze znane źródło cynku.
• Skrzyp polny i pokrzywa (napary): Naturalne źródła krzemionki wzmacniającej łodygę.
• Drożdże piwne (nieaktywne): Skarbnica witamin z grupy B, niezbędnych do podziałów komórkowych w cebulce.
• Produkty pełnoziarniste: Dostarczają kwasu pantotenowego (wit. B5) i niacyny.

Pobierz darmowy fragment e-booka o włosach:

WITAMINA C z aronią

57 zł

Do koszyka

WŁOSY pod kontrolą zestaw

139 zł 161 zł

Do koszyka

SZAMPON regenerujący z rumiankiem i zieloną herbatą - 200 ml

39 zł

Do koszyka