Niedoczynność tarczycy Hashimoto - jak rozpoznać, co jeść i suplementować?

Tarczyca to niewielki gruczoł na szyi, który reguluje pracę całego organizmu. Gdy działa zbyt wolno, wiele osób opisuje codzienność jako życie w trybie oszczędzania energii: mniej siły, więcej zmęczenia, wolniejsze myślenie, trudniejsza redukcja masy ciała, gorsza skóra i włosy. W chorobie Hashimoto dochodzi do tego jeszcze jeden element – układ odpornościowy zaczyna atakować tarczycę, syntetyzując autoprzeciwciała. To dodatkowo zaburza pracę tarczycy, ponadto zwiększa ryzyko występowania także innych chorób z autoagresji. Wówczas diagnozowana jest choroba Hashimoto. Skąd się bierze i jak przywrócić prawidłową pracę tarczycy?

Jak działa zdrowa tarczyca?

Hormony tarczycy wpływają na to, jak szybko komórki zużywają energię. To przekłada się na:

• metabolizm i masę ciała,
• temperaturę ciała i odczuwanie zimna,
• pracę serca (tętno, tolerancję wysiłku),
• jelita (zaparcia vs sprawne trawienie),
• kondycję skóry, włosów i paznokci,
• pracę mózgu (koncentrację, pamięć, „mgłę mózgową”),
• nastrój, poziom lęku i odporność na stres.

Kiedy hormonów jest za mało, organizm zwalnia na każdym polu. I co ważne – objawy często narastają powoli, przez co bywają mylone ze stresem, przepracowaniem, „gorszym okresem” lub wiekiem. Dlatego łatwo je początkowo przeoczyć, a także zinterpretować w błędny sposób.

W jaki sposób regulowana jest praca tarczycy?

Tarczyca to hormony tarczycy, ale w jej kontekście często wymieniany jest także hormon TSH (hormon tyreotropowy). Jest on wydzielany przez przysadkę i jego zadaniem jest pobudzenie tarczycy do syntezy hormonów T3 i T4 (trójjodotyroniny i tyroksyny). Z kolei wielkość wydzielania TSH regulowana jest przez inny hormon - TRH. Jak zobrazować wzajemne powiązania między tymi hormonami? Wyobraźmy sobie domowy system ogrzewania:

Podwzgórze to centrum zarządzania – ocenia, co dzieje się w organizmie (TRH)

Przysadka to „termostat” – wysyła sygnał sterujący (TSH).

Tarczyca to „piec” – produkuje hormony (T3 i T4).

Schemat sterowania wygląda tak:

• Podwzgórze wysyła sygnał TRH.
• Przysadka odpowiada hormonem TSH (to najczęściej badamy).Tarczyca produkuje głównie T4 oraz mniej T3.

T4 to forma „bazowa/magazynowa” – jest jej najwięcej we krwi.

T3 to forma „aktywna” – silniej działa w tkankach.

Duża część T3 powstaje z T4 w narządach takich jak wątroba, nerki i mięśnie. Na ten proces wpływają m.in. sen, stres, stan zapalny, odżywienie oraz wybrane niedobory.

•  Gdy hormonów tarczycy jest wystarczająco, TSH się obniża (sprzężenie zwrotne). 

Taki mechanizm sprzężenia zwrotnego pozwala precyzyjnie kontrolować ilość hormonów tarczycy.

Niedoczynność tarczycy a Hashimoto

Niedoczynność tarczycy oraz choroba Hashimoto bywają błędnie uznawane za to samo schorzenie, jednak pojawiają się istotne różnice. To jedno z najważniejszych rozróżnień, zatem pora doprecyzować:

• Niedoczynność tarczycy to stan, w którym tarczyca wytwarza za mało hormonów.
• Hashimoto to autoimmunologiczne zapalenie tarczycy – układ odpornościowy wytwarza przeciwciała (najczęściej anty-TPO i/lub anty-TG) i stopniowo uszkadza tarczycę. Hashimoto przebiega zatem ze spadkiem poziomu hormonów tarczycy.

Hashimoto jest częstą przyczyną niedoczynności, ale te pojęcia są nietożsame. Możliwe są sytuacje, w których przeciwciała są podwyższone, a hormony jeszcze w normie – i odwrotnie. 

Objawy Hashimoto

Ponieważ hormony tarczycy regulują prawidłowy przebieg niemal wszystkich procesów życiowych, ich niedobór rzutuje negatywnie na pracę komórek, narządów, układów i całego organizmu. Objawy Hashimoto rozwijają się stopniowo, wraz z postępowaniem przebiegu procesu autoimmunologicznego.

Objawy fizyczne, które pojawiają się najczęściej:

• przewlekłe zmęczenie, senność, mniejsza tolerancja wysiłku,
• uczucie zimna, marznięcie,
• trudność w redukcji masy ciała lub przyrost,
• zaparcia, wolniejsze trawienie,
• suchość skóry, łamliwość paznokci, wypadanie włosów,
• obrzęki, „opuchnięta twarz”, wrażenie zatrzymania wody,
• bóle mięśni, skurcze, sztywność stawów,
• zaburzenia miesiączkowania, spadek libido.

Objawy psychiczne i neurologiczne:

• „mgła mózgowa” (wolniejsze myślenie, gorsza koncentracja),
• obniżony nastrój, drażliwość, wahania emocji,
• lęk, poczucie napięcia,
• problemy ze snem (czasem także trudność z zasypianiem).

Rzadsze, ale ważne sygnały:

• chrypka, obniżenie barwy głosu,
• mrowienia dłoni (np. zespół cieśni nadgarstka),
• zwolnienie tętna, gorsza tolerancja wysiłku,
• podwyższony cholesterol,
• niedokrwistość lub niski poziom żelaza, które nasilają zmęczenie.

Jak wygląda osoba z Hashimoto? Charakterystyczne cechy wyglądu to większy obwód brzucha, blada i opuchnięta twarz, sucha i podrażniona skóra, osłabione, cienkie i łamliwe włosy, problemy z paznokciami, a także rogowacenie skóry (zwłaszcza na łokciach i kolanach).

Jak widać, objawy niedoczynności tarczycy mogą być bardzo zróżnicowane i mało charakterystyczne. Pojawienie się choćby kilku z nich powinno skłonić do wykonania odpowiednich badań.

Hashimoto - jakie badania zrobić?

Dobra diagnostyka Hashimoto obejmuje trzy kluczowe elementy: objawy + badania krwi z USG + kontekst kliniczny (ciąża, leki, choroby przewlekłe). Co zbadać przy podejrzeniu Hashimoto? Poniżej przedstawiam najważniejsze badania na Hashimoto.

Badania dodatkowe

Jeśli objawy są uporczywe, sensownie jest sprawdzić także nastepujące parametry:

• morfologię i ferrytynę
• witaminę D, B12, kwas foliowy
• lipidogram
• glukozę na czczo / HbA1c
• przy dolegliwościach jelitowych: diagnostykę w kierunku celiakii

Takie badania pozwalają wykluczyć ewentualne inne przyczyny, dające podobne objawy jak Hashimoto (np. anemia, insulinooporność) oraz zdiagnozować zaburzenia zdrowotne, które mogą towarzyszyć niedoczynności typu Hashimoto.

Warto pamiętać:

1. Wskazane jest oznaczenie wszystkich wymienionych parametrów tarczycowych. Pozwala to na dokładna ocenę pracę tarczycy. Częstym błędem jest oznaczenie samego TSH, co jest niewystarczające, zwłaszcza na etapie diagnozowania zaburzeń pracy tarczycy. Konieczne jest dodatkowo oznaczenie hormonów tarczycy (fT4 i fT3), a także autoprzeciwciał. Schemat interpretowania parametrów tarczycowych zamieszczam w poniższej tabeli.

2. Zakresy „optymalne”, podane na wyniku przez laboratorium bywają indywidualne. Nieco inne mogą być dla dzieci i kobiet w ciąży. Idealnie, gdy wyniki znajdują się mniej więcej w połowie przedziału referencyjnego, natomiast wyniki graniczne (blisko dolnej czy gornej granicy) zawsze wymagają bacznej uwagi. Ostatecznej interpretacji parametrów tarczycowych dokonuje lekarz, który ma możliwość przeprowadzenia dokładnego wywiadu klinicznego.

Jak interpretować badania w Hashimoto?

Hashimoto - dieta dla tarczycy

Dieta może wyraźnie poprawić jakość życia w Hashimoto, złagodzić objawy choroby oraz w istotny sposób stłumić stan zapalny. Pozwala zachować włosy i skórę w lepszej kondycji, ułatwia normalizację masy ciała, wpływa na poziom energii, samopoczucie psychofizyczne oraz funkcje poznawcze. Najczęściej najlepiej działa podejście śródziemnomorskie i stabilizacja glikemii, czyli nieprzetworzona dieta o niskim indeksie glikemicznym.

Warto oprzeć jadłospis na:

• warzywach (także mrożonych), owocach w rozsądnych porcjach,
• białku w każdym posiłku (jaja, ryby, chude mięso, fermentowany nabiał, strączki, tofu),
• zdrowych tłuszczach (oliwa, oleje nierafinowane, orzechy, pestki, awokado),
• pełnych zbożach w ilości dopasowanej do aktywności,
• regularności posiłków.

Odradzane jest przyjmowanie zbyt dużych ilości kalorii, podjadanie, sięganie po produkty wysokoprzetworzone, bogate w cukier i tłuszcze trans.

Goitrogeny (brokuł, kapusta, kalafior) – o co chodzi?

Warzywa krzyżowe  i soja bywają demonizowane, a u większości osób z Hashimoto są bezpieczne i bardzo zdrowe, szczególnie po obróbce termicznej. Warto jedynie unikać zbyt dużych ilości warzyw krzyżowych w codziennej diecie.

Ponadto warto wprowadzić w życie kilka łatwych sposobów umożliwiających zredukowanie zawartości goitrogenów. Mowa m.in. o blanszowaniu, gotowaniu, kiszeniu czy mrożeniu.

Gluten i nabiał: kiedy eliminacja ma sens?

Jako jedną z polecanych strategii żywieniowych w przebiegu choroby Hashimoto wymienia się dietę bezglutenową i bezlaktozową. Jednak tego typu diety eliminacyjne powinny być stosowane tylko wówczas, gdy potwierdzona zostanie gorsza tolerancja glutenu czy laktozy. Najlepiej jest wykonać odpowiednie badania — przeciwciała w kierunku celiakii i test oddechowy przy podejrzeniu nietolerancji laktozy. Ponadto istotnych informacji może dostarczyć fakt zaobserwowania pogorszenia samopoczucia po spożyciu produktów z laktozą czy glutenem.

Suplementacja w Hashimoto

Suplementy stanowią cenny dodatek do snu, diety, aktywności fizycznej, redukcji stresu.

Najczęściej rozważa się:

• witaminę D
• selen
• cynk
• żelazo
• omega-3
• magnez

Czy można suplementować jod w Hashimoto? Pojawiają się rozbieżne opinie dotyczące zasadności suplementowania jodu. Pierwiastek ten jest potrzebny do syntezy hormonów, ale w Hashimoto nadmiar z suplementów bywa problematyczny; wynika to z faktu, iż wyższe dawki jodu mogą nasilać proces zapalny i syntezę autoprzeciwciał; dlatego też najlepiej unikać suplementacji jodu bez wskazań lekarskich, dbając o dostarczenie około 150 mikrogramów jodu dziennie wraz z dietą

UWAGA: Warto pamiętać o praktycznej stronie: składniki mineralne (np. żelazo, wapń, magnez) mogą wpływać na wchłanianie leków tarczycowych, dlatego wskazane są odpowiednie odstępy czasowe – najlepiej zgodnie z zaleceniami lekarza i ulotką. Zazwyczaj hormony tarczycy stosowane są na czczo, a wszelkie suplementy należy zażyć najwcześniej po 2-3 godzinach od zażycia leku.

Krótkie podsumowanie — co robić w Hashimoto?

Wskazane jest wykonanie podstaw: TSH + FT4, a przy podejrzeniu Hashimoto także anty-TPO, anty-TG i USG.

Warto sprawdzić „tło” objawów: morfologia, ferrytyna, witamina D, B12, lipidogram, glukoza/HbA1c.

Wskazane jest uporządkowanie rytmu dnia: sen, regularne posiłki, ruch dopasowany do możliwości.

Warto oprzeć dietę na modelu śródziemnomorskim i obserwować reakcje na gluten/nabiał tylko wtedy, gdy są ku temu przesłanki.

Wskazane jest notowanie przez 2–4 tygodnie takich czynników jak: objawy, sen, stres, posiłki, tętno i wahania energii – to często pokazuje prawdziwe „wyzwalacze”.

Hashimoto to proces autoimmunologiczny, a niedoczynność to efekt niedoboru hormonów – często wynikający z Hashimoto, choć możliwe jest także inne podłoże. Najlepsze efekty daje połączenie: rozsądnej diagnostyki, diety przeciwzapalnej, utrzymywania prawidłowej masy ciała, umiarkowanej aktywności fizycznej, dbałości o sen oraz wyrównywania niedoborów (zwłaszcza selenu i witaminy D).

Pobierz darmowego e-booka o diecie przeciwzapalnej:

Linki do opracowań naukowych:

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35243857/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9962371/  

SELEN witamina E, piperyna

32 zł

Do koszyka

OLEJ z nasion krokosza barwierskiego 250 ml

25 zł

Do koszyka

BALSAM do ciała kojący z winogronem i aloesem - 200 ml

38 zł

Do koszyka