Trądzik - skąd się bierze, co go nasila, jak leczyć trądzik?

Trądzik to problem, który dotyka zarówno nastolatków, ale także dorosłych. Mimo ogromu dostępnych informacji nietrudno jest pogubić się w gąszczu mitów i niesprawdzonych porad dotyczących tego, jak pozbyć się trądziku. Warto zatem dokładnie przyjrzeć się temu, jakie są przyczyny trądziku, gdyż pozwala to wyeliminować czynniki wywołujące i wdrożyć najskuteczniejsze leczenie zmian trądzikowych.

Rodzaje trądziku

Trądzik może występować pod wieloma postaciami. Najczęściej diagnozowany jest trądzik pospolity. Ponieważ pojawia się on zazwyczaj w okresie dojrzewania, określany jest także jako trądzik młodzieńczy. Przyczyną rozwoju takiej postaci trądziku jest zamknięcie ujścia gruczołów łojowych i towarzyszący temu stan zapalny.

Zatkanie ujść gruczołów łojowych wynika z zamknięcia ich światła przez szybko złuszczające się komórki naskórka. Wówczas tworzą się zaskórniki, w których panują idealne warunki do namnażania się bakterii beztlenowych Cutibacterium acnes (dawniej nazywanych Propionibacterium acnes).

Nietrudno wtedy o rozwój miejscowego stanu zapalnego, co widoczne jest pod postacią zaczerwienionej zmiany ropnej.

A co to jest trądzik różowaty? Ta choroba ma złożone podłoże, istotny udział mają czynniki naczyniowe, immunologiczne oraz wpływ reaktywnych form tlenu. Najpierw zaobserwować można pojawienie się rumienia, będącego efektem nadmiernego poszerzenia naczyń krwionośnych.

Potem dochodzi do pojawienia się zmian skórnych o charakterze grudkowym, utrwalenia rumienia oraz podgrubienia skóry.

Trądzik pospolity ( Acne vulgaris)

Trądzik pospolity to najczęściej występująca postać trądziku, pojawiająca się głównie w okresie dojrzewania, ale także u dorosłych. Spowodowana jest nadmierną produkcją sebum i rogowaceniem ujść mieszków włosowych, co prowadzi do namnażania się bakterii (Cutibacterium acnes).

Podział trądziku pospolitego ze względu na morfologię zmian:

• Trądzik zaskórnikowy (acne comedonica): Najłagodniejsza forma, charakteryzująca się występowaniem zaskórników zamkniętych (białych, małych guzków) i otwartych (czarnych kropek).
• Trądzik grudkowo-krostkowy (acne papulo-pustulosa): Postać umiarkowana, w której oprócz zaskórników pojawiają się czerwone, zapalne grudki i krostki.
• Trądzik guzkowo-torbielowaty (acne nodulo-cystica): Ciężka postać, obejmująca bolesne, głębokie guzki, torbiele i cysty wypełnione treścią ropną. Po ich ustąpieniu często pozostają blizny po trądziku.
• Trądzik skupiony (acne conglobata): Najcięższa forma, występująca głównie u mężczyzn. Charakteryzuje się licznymi, głębokimi guzkami, torbielami i przetokami ropnymi. Dotyczy twarzy, klatki piersiowej, a nawet pach i pośladków. Może pojawić się także trądzik na plecach.
• Trądzik piorunujący (acne fulminans): Bardzo rzadka i ostra postać trądziku, często z towarzyszącymi objawami ogólnymi, takimi jak gorączka, bóle stawów i leukocytoza.

Trądzik różowaty (Rosacea)

Przewlekła choroba zapalna skóry, występująca głównie u dorosłych, zwłaszcza u osób o jasnej karnacji. Dotyczy głównie centralnej części twarzy.

Postacie trądziku różowatego:

• Postać rumieniowo-teleangiektatyczna: Charakteryzuje się przemijającym, a następnie utrwalonym rumieniem na twarzy oraz poszerzonymi naczynkami krwionośnymi (teleangiektazjami).
• Postać grudkowo-krostkowa: Na podłożu rumienia pojawiają się grudki i krostki, które mogą przypominać trądzik pospolity.
• Postać przerostowa (rhinophyma): Najczęściej dotyczy nosa i polega na przerostowym pogrubieniu skóry, głównie u mężczyzn.
• Postać oczna: Dotyka oczu, powodując ich podrażnienie, zaczerwienienie, a także zapalenie spojówek i brzegów powiek.

Trądzik wywołany

Te postacie trądziku są wynikiem działania konkretnego czynnika zewnętrznego.

• Trądzik polekowy (acne medicamentosa): Powstaje w wyniku przyjmowania niektórych leków, np. steroidów, witaminy B12, leków przeciwpadaczkowych czy barbituranów.
• Trądzik kosmetyczny (acne cosmetica): Wywołany stosowaniem komedogennych (zatykających pory) kosmetyków, takich jak niektóre podkłady, pudry czy kremy.
• Trądzik zawodowy (acne occupationalis): Powstaje u osób narażonych na kontakt z substancjami chemicznymi, np. chlorowanymi węglowodorami, olejami czy smołą.
• Trądzik mechaniczny (acne mechanica): Wynika z mechanicznego ucisku i tarcia, np. pod paskiem plecaka, ciasną odzieżą, czy hełmem, co prowadzi do podrażnienia i zamknięcia ujść mieszków włosowych.

Inne rzadsze odmiany trądziku

• Trądzik niemowlęcy (acne infantum): Pojawia się u niemowląt pod wpływem hormonów matki, zazwyczaj łagodny, ale wymaga kontroli lekarskiej.
• Trądzik grzybiczy (Malassezia folliculitis): W rzeczywistości jest to zapalenie mieszków włosowych wywołane przez drożdżaki (Malassezia). Zmiany są jednolite, swędzące i występują głównie na klatce piersiowej, plecach i ramionach.
• Trądzik odwrócony (acne inversa): Przewlekła choroba zapalna skóry, w której zmiany (guzki, ropnie, przetoki) pojawiają się w okolicach dużych fałdów skórnych, np. pod pachami, w pachwinach i na pośladkach.

Od czego robi się trądzik pospolity?

Rozwój trądziku jest procesem złożonym i wynika ze współwystępowania czterech podstawowych czynników patogennych. Są to:

• Nadmierna produkcja sebum: jest to zwiększona aktywność gruczołów łojowych, prowadząca do nadmiaru łoju na powierzchni skóry. Sebum jest pożywką dla bakterii i przyczynia się do zablokowania ujść mieszków włosowych.
• Nadmierna keratynizacja mieszków włosowych: charakteryzuje się nieprawidłowym złuszczaniem komórek wewnątrz mieszka włosowego. Te komórki, w połączeniu z łojem, tworzą czop, który blokuje ujście i prowadzi do powstania mikrozaskórnika.  
• Kolonizacja bakteriami Cutibacterium acnes (C. acnes): ten beztlenowy drobnoustrój, wcześniej znany jako Propionibacterium acnes, naturalnie wchodzi w skład flory skórnej. W warunkach nadmiernej produkcji łoju i zablokowania ujścia mieszków włosowych, C. acnes intensywnie się namnaża.  
• Stan zapalny: namnażanie bakterii C. acnes oraz uwolnienie mediatorów zapalnych w reakcji na zablokowanie i obecność bakterii, prowadzi do reakcji immunologicznej i rozwoju zmian zapalnych (grudek, krost).  

Do nasilenia wymienionych zaburzeń w funkcjonowaniu skóry może dojść w efekcie działania rozmaitych czynników. Jednym z nich jest niewłaściwie zbilansowana dieta, obfitująca w cukier, tłuszcze trans, produkty przetworzone.

Jednym z czynników żywieniowych typowanych jako potencjalny wyzwalacz zmian tradzikowych jest nabiał. Dotyczy to np. mleka czy twarogu, natomiast w przypadku fermentowanych napojów mlecznych działanie jest odmienne i można mówić o łagodzeniu zmian trądzikowych.

Co jeszcze nasila trądzik? Przyczyny powstawania trądziku to przewlekły stres, niewystarczająca ilość snu, nieprawidłowa masa ciała (zarówno niedowaga, jak i nadwaga). Zaostrzenie zmian trądzikowych może towarzyszyć ponadto stosowaniu sterydów anabolicznych, a także niewłaściwa pielęgnacja skóry.

Mowa o stosowaniu kosmetyków na bazie alkoholu, przesuszających skórę, a także preparatach o właściwościach komedogennych (zatykających ujścia gruczołów łojowych).

Objawy trądziku pospolitego

Trądzik pospolity (Acne Vulgaris) jest przewlekłą chorobą skóry, którą najczęściej obserwuje się u młodzieży, choć może dotknąć osoby w różnym wieku.

Nasilenie kliniczne trądziku jest zmienne, waha się od łagodnej prezentacji z kilkoma zaskórnikami, aż po poważne manifestacje zapalne (pryszcze), które niosą ryzyko trwałego przebarwienia, bliznowacenia oraz negatywnych konsekwencji psychologicznych.  

Pierwotną zmianą, od której rozpoczyna się proces chorobowy, jest mikrozaskórnik. W miarę ewolucji, mikrozaskórniki przekształcają się w inne formy, w tym:  

• Zaskórniki zamknięte (whiteheads): Powstają, gdy keratyna i sebum blokują ujście mieszka włosowo-łojowego pod powierzchnią skóry. Mają postać kopulastych, gładkich grudek.  
• Zaskórniki otwarte (blackheads): Powstają, gdy czop łojowo-keratynowy blokuje poszerzone ujście mieszka, przybierając kolor szary, brązowy lub czarny.  
• Zmiany zapalne: Obejmują grudki (małe, zaczerwienione), krosty (zmiany ropne), a w najcięższych przypadkach guzki i cysty. Zlewanie się krost i guzków prowadzi do powstania trądziku guzkowo-cystowego.

Skąd się bierze trądzik różowaty?

Trądzik różowaty to jedna z często występujących postaci trądziku. Zazwyczaj początek choroby przypada na 20-30 r. ż., a największe nasilenie objawów przypada na wiek 40-50 lat.

Możliwe przyczyny trądziku różowatego to:

• predyspozycje genetyczne
• skłonność do nadmiernego poszerzania naczynek krwionośnych
• infekcja bakterią Helicobacter pylori oraz zakażenie nużeńcem
• ekspozycja na stres
• czynniki dietetyczne (ostre i  gorące potrawy, wysokie spożycie kofeiny, serów, czekolady i alkoholu)
• ekspozycja na promieniowanie UV
• narażenie na wysokie temperatury (sauna, solarium, gorące kąpiele)
• stosowanie niektórych leków (sterydy, nitrogliceryna)
• zmiany hormonalne (np. w przebiegu menopauzy czy chorób tarczycy)
• współwystępowanie innych schorzeń (nadciśnienia, migreny, dyslipidemii, niektórych chorób autoimmunologicznych, alergii)

Trądzik różówaty zazwyczaj rozpoczyna się od wystąpienia przejściowego rumienia. Pojawia się on pod wpływem działania rozmaitych czynników inicjujących, np. silnych emocji, opalania, spożywania alkoholu czy gorących lub pikantnych potraw.

Początkowo rumień samoistnie ustępuje, ale z czasem może ulec utrwaleniu, czyli jest obecny przez cały czas. Dalszy przebieg choroby zależy od postaci trądziku różowatego.

Typ rumieniowo-teleangiektatyczny

Charakterystyczne dla tej postaci trądziku różowatego jest występowanie symetrycznego rumienia zlokalizowanego na środkowej części twarzy. Najpierw rumień obecny jest przez krótki czas, potem utrwala się, a dodatkowo pojawiają się teleangiektazje, czyli poszerzone i popękane naczynka krwionośne. Dodatkowo obecne może być łuszczenie skóry, a także obrzęk.

Typ grudkowo-krostkowy

Podobnie jak w przypadku postaci teleangiektycznej najpierw pojawia się rumień, a po jego utrwaleniu dochodzi do rozwoju małych, czerwonych grudek. Ich główna lokalizacja to czoło, nos, okolice czerwieni wargowej i policzki. Może pojawić się zgrubienie i łuszczenie skóry.

Typ guzkowy

Jest to dość rzadka postać trądziku różowatego, przebiegająca z obecnością rozległych guzków, obejmujących całą twarz. Może wówczas dojść do zniekształcenia wybranych partii twarzy, np. nosa.

Typ oczny

Poza charakterystycznymi zmianami skórnymi, w przebiegu trądziku różowatego u niemal połowy osób występują objawy oczne. Mają one postać stanów zapalnych spojówek czy rogówki, ponadto może pojawić się światłowstręt, nadmierna suchość oczu

Diagnostyka trądziku - jakie badania są potrzebne?

Diagnoza trądziku opiera się przede wszystkim na badaniu klinicznym, oceniającym morfologię zmian (zaskórniki, grudki, krosty, guzki) oraz ich typową lokalizację (twarz, plecy, klatka piersiowa).

Konieczny jest szczegółowy wywiad lekarski, obejmujący kwestie stylu życia, stosowanej diety, pielęgnacji skóry, obciążenia genetycznego i historii występowania trądziku w rodzinie.

Niekiedy konieczne jest wykonanie dodatkowych badań, takich jak wymaz bakteriologiczny ze zmian skórnych, wykluczenia zakażenia nużeńcem czy badania krwi. Te ostatnie służą przede wszystkim wykluczeniu zaburzeń hormonalnych.

Jakie hormony zbadać przy trądziku? Najczęściej oznaczane są następujące hormony: TSH i hormony tarczycy, insulina, prolaktyna, LH i FSH, estradiol, progesteron, testosteron i DHEA.

Czy trądzik sam zniknie?

Niekiedy trądzik ustępuje samoistnie. Dotyczy to zwłaszcza trądziku wywpłanego, który może zniknąc po wyeliminowaniu ekspozycji na czynnik wywołujący. Ponadto samoistnie ustąpić może trądzik młodzieńczy, poprawa stanu cery widoczna jest po zakończeniu okresu dojrzewania. Jednak wiele postaci trądziku wymaga odpowiedniego leczenia.

Jak się pozbyć trądziku?

Leczenie trądziku zależy od jego rodzaju oraz stopnia nasilenia. Leczenie miejscowe jest fundamentem terapii, zwłaszcza w przypadkach łagodnych i umiarkowanych. Wówczas stosowane są:

• Retinoidy miejscowe: niezbędne do normalizacji nadmiernej keratynizacji.  
• Nadtlenek benzoilu (BP): Działa przeciwbakteryjnie i pomaga ograniczyć rozwój oporności na antybiotyki. Wskazane jest łączenie BP z innymi terapiami miejscowymi.  
• Inne terapie miejscowe: Obejmują antybiotyki miejscowe (zawsze w skojarzeniu z BP), kwas salicylowy, kwas azelainowy.

W przypadku ciężkich postaci trądziku lekarz może zadecydować o zasadności stosowania antybiotyków, leczenia hormonalnego, a także izotretinoiny.

Poza leczeniem farmakologicznym kluczowe znaczenie ma odpowiednia pielęgnacja skóry, a także dieta i suplementacja. Tylko kompleksowe podejście do kwestii leczenia trądziku, uwzględniające odpowiednie modyfikacje w stylu życia ma szansę powodzenia. 

Pielęgnacja skóry trądzikowej krok po kroku

Pielęgnacja skóry tradzikowych ma kluczowe znaczenie dla łagodzenia stanów zapalnych i zapobieganiu przebarwieniom i bliznom potrądzikowym. Jednym z najczęściej powtarzanych błędów jest stosowanie kosmetyków działających na skórę wysuszająco.

Wówczas efekt jest odwrotny do oczekiwanego - przesuszenie skóry skutkuje nadmiernym pobudzeniem aktywności gruczołów łojowych, co finalnie prowadzi do nasilenia zmian trądzikowych.

Zamiast przesuszania skóry należy zadbać o jej nawilżenie i odbudowę bariery ochronnej, w czym pomóc może krem na trądzik zawierający kwas hialuonowy, mocznik, D-panthenol, niacynamid, skwalan czy ceramidy. Należy unikać agresywnego złuszczania skóry, a także stosowania kosmetyków zatykających pory skórne (formuł komedogennych). Ogromne znaczenie ma stosowanie ochrony antyUV.

Jak układać pielęgnację przy trądziku? Poniżej przedstawiam propozycję codziennej pielegnacji skóry trądzikowej.

W przypadku trądziku różowatego pielęgnacja powinna koncentrować się na łagodzeniu podrażnień skóry, zmniejszeniu reaktynwości naczynek krwionośnych oraz delikatnym łagodzeniu podrażnień. Należy także zadbać o regularne stosowanie ochrony przeciwsłonecznej.

Domowe sposoby na trądzik

Poza kosmetykami drogeryjnymi czy dermokosmetykami warto stosować domowe kosmetyki na trądzik. Co na trądzik sprawdzi się najlepiej? Domowe receptury zawierać naturalne olejki, warzywa, zioła na trądzik.

O czym należy pamiętać, stosując kosmetyki DIY na trądzik? Należy zachować ostrożność, stosując kosmetyki naturalne dla skóry wrażliwej na trądzik. Zawsze przed nałożeniem na twarz, sprawdź reakcję skóry na małym fragmencie (np. za uchem lub na nadgarstku).

Domowe kosmetyki przygotowuj na bieżąco, tuż przed użyciem. Należy unikać ich przechowywania dłużej niż 1-2 dni w lodówce (zwłaszcza te z jogurtem, mlekiem, owocami).

Cera trądzikowa i różowata wymaga delikatności. Odradzane jest używanie gorącej wody i silne pocieranie ręcznikiem.

Kosmetyki z cytryną lub octem jabłkowym stosuj wyłącznie na noc, ponieważ zwiększają wrażliwość skóry na słońce i mogą powodować przebarwienia. Pamiętaj o codziennej ochronie przeciwsłonecznej (SPF 50), co jest kluczowe przy trądziku różowatym.

Pobierz darmowego e-booka ze zdrowymi przepisami:

WITAMINA D3 MAX (4000)

59 zł

Do koszyka

CYNK miedź i ekstrakt z zielonej herbaty (EGCG)

29 zł

Do koszyka

ESTROMEGA rybie kwasy omega 3, DHA, EPA 250 ml

98 zł

Do koszyka