Kawa a refluks, zespół jelita wrażliwego, stłuszczenie wątroby

Marek Skoczylas

Kawa to jeden z najczęściej spożywanych napojów na świecie — codziennie sięga po nią ponad miliard ludzi. Choć najczęściej kojarzona jest z pobudzeniem i poprawą koncentracji, jej wpływ na układ pokarmowy jest równie fascynujący, co złożony.

Czy filiżanka „małej czarnej” wspiera trawienie, czy może szkodzi żołądkowi? Odpowiedź jest niejednoznaczna — wpływ kawy na układ trawienny zależy od dawki, jakości, sposobu przygotowania i indywidualnej wrażliwości organizmu.

Korzystny wpływ kawy na cały układ pokarmowy wynika z obecności licznych związków aktywnych. Niektóre z nich są silnymi antyoksydantami, zatem mogą skutecznie łagodzić stany zapalne.

Kofeina pobudza perystaltykę jelit, a diterpeny wspomagają prawidłową pracę wątroby. Natomiast melanoidyny powstające w procesie parzenia kawy działają jak prebiotyki, podtrzymując optymalny skład flory jelitowej.

Kofeina pobudza trawienie

Kofeina, główny składnik aktywny kawy, działa jak naturalny stymulant układu pokarmowego. Pobudza wydzielanie gastryny — hormonu odpowiedzialnego za produkcję kwasu solnego w żołądku. To z kolei przyspiesza trawienie i może zapobiegać zaparciom. Dodatkowo kofeina zwiększa motorykę jelit, co sprawia, że kawa często działa przeczyszczająco — zwłaszcza ta spożywana rano, na czczo.

Poza pobudzeniem wydzielania soku żołądkowego kofeina wpływa na zwiększenie wydzielania żółci oraz enzymów trzustkowych.

Kwas chlorogenowy działa przeciwzapalnie

Kawa zawiera kwas chlorogenowy i liczne polifenole, które wykazują działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne. Badania sugerują, że mogą one chronić błonę śluzową żołądka przed uszkodzeniami, a nawet wspierać regenerację komórek nabłonka. To dobra wiadomość dla osób z łagodnymi dolegliwościami trawiennymi — pod warunkiem że spożywają umiarkowane ilości kawy.

Kawa może również wykazywać działanie przeciwbakteryjne w jelitach, a kwasy fenolowe i kwas chlorogenowy mogą być częściowo odpowiedzialne za to działanie. Kofeina ma właściwości przeciwzapalne, a niektóre inne składniki kawy, takie jak kwas fenolowy, mogą wpływać na odpowiedź immunologiczną.

Kawa wpływa korzystnie na mikrobiom jelitowy

Coraz więcej badań wskazuje, że regularne spożycie kawy może korzystnie wpływać na mikrobiom jelitowy. W szczególności wspiera rozwój bakterii z rodzaju Bifidobacterium, które odpowiadają za utrzymanie równowagi mikrobiologicznej w jelitach i wspierają odporność. Co ciekawe, kawa może działać podobnie jak błonnik — stymulując fermentację i produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które odżywiają komórki jelitowe.

Niezwykle korzystny wpływ kawy na florę jelitową wykazano w badaniu klinicznym, oceniającym skład mikrobiomu jelitowego u konsumentów kawy. Dokonano wnikliwej analizy porównawczej na trzech grupach osób: niepijących kawy, spożywających umiarkowane jej ilości (do 45 ml) oraz spożywających duże ilości kawy (od 45 do 500 ml dziennie).

Konsumenci spożywający najwięcej kawy spośród wszystkich badanych grup cechowali się występowaniem korzystnych zmian we florze jelitowej. Najważniejsze zmiany dotyczyły utrzymania optymalnego poziomu bakterii jelitowych Bacteroides i Prevotella.

Kolejne badanie wykazało, że spożywanie 3 filiżanek kawy przez 3 tygodnie może powodować znaczące zmiany w składzie mikrobiomu i zwiększać liczebność pożytecznych bakterii Actinobacteria i Bifidobacterium spp. w jelitach.

Korzyścią z regularnego spożywania kawy może być także zwiększenie produkcji krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych. Są to związki syntetyzowane przez bakterie zasiedlające jelito grube. Te kwasy tłuszczowe odżywiają komórki jelitowe oraz wzmacniają barierę jelitową.

Kawa wspomaga pracę wątroby

Kawa może chronić wątrobę, co wynika z obecności wielu związków chemicznych, takich jak:

polifenole – silne antyoksydanty, które neutralizują wolne rodniki i zmniejszają stres oksydacyjny, będący jednym z mechanizmów uszkodzenia komórek wątrobowych.
diterpeny (kafestol i kafeol) – stymulują enzymy wątrobowe odpowiedzialne za detoksykację, wspierając naturalne procesy oczyszczania organizmu.
kwas chlorogenowy – wykazuje działanie przeciwzapalne i może zmniejszać insulinooporność, co jest istotne w kontekście niealkoholowego stłuszczenia wątroby NAFLD

Badania wykazały, że regularne spożycie kawy zmniejsza ryzyko wystąpienia marskości wątroby oraz raka wątrobowokomórkowego. Co więcej, może zapobiegać tworzeniu się kamieni żółciowych — poprzez stymulację produkcji żółci i poprawę jej przepływu.

Wiadomo, że regularne picie kawy może zmniejszyć ryzyko zwłóknienia wątroby nawet o 70% u osób z NAFLD. Co więcej, osoby pijące kawę rzadziej zapadają na marskość wątroby, niezależnie od przyczyny choroby — czy to alkoholowej, wirusowej czy metabolicznej.

Ponadto w jednym z badań wykazano, że kawa może działać ochronnie także w przypadku zakażeń wirusami HBV i HCV, choć mechanizmy tego działania nie są jeszcze w pełni poznane. Wiadomo, że zawarta w kawie kofeina może ograniczyć włóknienie wątroby w przebiegu tych infekcji wirusowych.

Czy mogę pić kawę przy refluksie?

U osób z refluksem żołądkowo-przełykowym kawa może nasilać objawy — głównie przez zwiększenie produkcji kwasu solnego i rozluźnienie dolnego zwieracza przełyku. Jest to oczywiście kwestia indywidualna, gdyż niektóre osoby z refluksem bardzo dobrze tolerują kawę.

W literaturze naukowej można znaleźć doniesienia, że zazwyczaj do nasilenia refluksu i podrażnienia śluzówki żołądka może dojść przy piciu więcej niż 5 filiżanek kawy dziennie.

Dotyczy to zwłaszcza kawy wypijanej na pusty żołądek. Osoby ze stanem zapalnym żołądka czy infekcją Helicobacter pylori, u których pojawia się refluks, powinny pić kawę wyłącznie między posiłkami.

Wpływ kawy na IBS

Osoby z zespołem jelita drażliwego mogą doświadczać rozmaitych objawów ze strony układu pokarmowego, w tym biegunek lub zaparć. Kawa może nasilać biegunki czy wzdęcia. Wówczas konieczne jest ograniczenie jej spożycia lub sięganie po wersję bezkofeinową.

Ponieważ reakcja organizmu na kawę jest kwestią indywidualną, każda osoba ze zdiagnozowanym IBS powinna ocenić samopoczucie po spożyciu kawy. Jeśli dochodzi do nasilenia objawów IBS, należy ograniczyć spożycie kawy lub całkowicie z niej zrezygnować.

Jak przygotować kawę łagodną dla żołądka?

Jeśli chcesz cieszyć się smakiem kawy bez ryzyka podrażnień, warto zastosować kilka trików:

unikaj kawy rozpuszczalnej — często zawiera dodatki chemiczne
pij kawę po posiłku, unikaj picia kawy na czczo
dodaj mleko roślinne — może złagodzić działanie kwasów
zaparzaj kawę metodą przelewową lub cold brew — są łagodniejsze niż espresso
unikaj dodatku cukru czy syropów smakowych zawierających cukier

Wyjaśnienia wymaga ponadto kwestia, ile kawy jest “w sam raz”? Eksperci zalecają spożycie od 3 do 5 filiżanek dziennie jako bezpieczne i korzystne dla zdrowia. Taka ilość wspiera trawienie, pozostaje bez wpływu na obciążenie żołądka i może poprawiać funkcjonowanie wątroby. Oczywiście, osoby z nadwrażliwością powinny dostosować dawkę indywidualnie.

Kawa to coś więcej niż źródło energii, ale także potencjalny sprzymierzeniec układu pokarmowego. Ogólny wniosek może być jeden: kawa może w kompleksowy sposób wspomagać pracę całego układu pokarmowego.

Wspiera trawienie, chroni wątrobę, poprawia mikrobiom jelitowy i może zapobiegać niektórym chorobom. Jednak jej działanie zależy od jakości, ilości i sposobu spożycia. Należy bacznie obserwować reakcję organizmu, zwłaszcza w przypadku Umiarkowanie, świadomy wybór i obserwacja reakcji organizmu to klucz do czerpania korzyści z tego aromatycznego napoju.

Pobierz 5 zdrowych przepisów z wykorzystaniem KAWY:

Proszę, wpisz adres e-mail, na który wyślę plik.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych w celu otrzymania wiadomości

Dane będą przetwarzane przez Purelab Marek Skoczylas, ul. Reformacka 6, 35-026 Rzeszów zgodnie z ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz przepisami z zakresu ochrony danych osobowych w celu odpowiedzi na zadane pytanie, przesłanie materiałów informacyjnych, przekazania informacji o produktach i usługach lub przekazania informacji handlowej. Oświadczam, iż podanie przeze mnie danych osobowych jest dobrowolne oraz iż poinformowano mnie o prawie dostępu do moich danych osobowych, możliwości ich poprawiania oraz o prawie odwołania zgody w dowolnym momencie. Dane nie zostaną udostępnione podmiotom trzecim.

Pobieram