Żeń-szeń: na co pomaga, jak stosować, kiedy unikać
Żeń-szeń to jedna z najlepiej poznanych roślin leczniczych. Jest to adaptogen, poprawiający wytrzymałość na stres oraz wspomagający pamięć i koncentrację. Uznawany jest za doskonały środek poprawiający odporność, działający przeciwbakteryjnie i przeciwwirusowo. Znany jest z korzystnego wpływu na libido i potencję, wzmacnia układ krążenia, reguluje poziom glukozy we krwi.
Dlaczego żeń-szeń jest zdrowy?
Najważniejszymi związkami aktywnymi obecnymi w żeń-szeniu są ginsenozydy. Obecne są one zarówno w korzeniach, jak i częściach naziemnych rośliny — łodygach i liściach. To ich wysokiej zawartości żeń-szeń zawdzięcza większość swoich unikatowych właściwości leczniczych.
Poszczególne gatunki żeń-szenia mogą różnic się liczbą i stężeniem zawartych w nich ginsenozydów, co rzutuje na ich nieco odmienne właściwości. Do ginsenozydów zaliczamy około 100 związków, z czego najliczniej występuje 11 z nich: Rb1, Rb2, Rc, Rd, Re, Rf, Rg1, Rg2, Rg3, Rh1 i Rh2.
Ginsenozyd Re wyróżnia się przede wszystkim działaniem przeciwutleniającym i przeciwhiperlipemicznym, podczas gdy Rg1i Rb1 regulują pracę układu nerwowego.
Inne związki aktywne obecne w żeń-szeniu to:
- witaminy z grupy B, C i E
- olejki eteryczne
- fitosterole
- peptydy
- składniki mineralne (wapń, magnez, żelazo, fosfor)
- polisacharydy
- kwasy organiczne
- saponiny
Każdy z tych związków wykazuje korzystny wpływ na zdrowie, natomiast ich kombinacja w żeń-szeniu zapewnia pełną synergię działania. Oznacza to, że substancje czynne zawarte w roślinie wzmacniają nawzajem swoje działanie.
Dostępnych jest kilka rodzajów żeń-szenia, z których za najcenniejszy uznawany jest żeń-szeń właściwy (Panax ginseng). Pozostałe gatunki to:
- żeń-szeń koreański (Korean ginseng)
- żeń-szeń amerykański
- żeń-szeń chiński
- żeń-szeń japoński i wiele innych
Z kolei żeń-szeń indyjski to po prostu Ashwagandha, czyli witania ospała. Jest to zupełnie inna roślina, choć podobnie jak żeń-szeń zaliczana jest do adaptogenów.
Na co dobry jest żeń-szeń?
Żeń-szeń jest rośliną stosowaną od tysięcy lat w celach leczniczych. Prozdrowotne właściwości żeń-szenia są bardzo różnorodne — od wzmacniania odporności, poprzez poprawę pamięci i koncentracji, lepszą wydolność fizyczną i sprawniejszą pracę układu sercowo-naczyniowego, aż po korzystny wpływ na sprawność seksualną.
Żeń-szeń kontra stan zapalny
Żeń-szeń wyróżnia się wysokim potencjałem antyoksydacyjnym, co oznacza, że skutecznie walczy z wolnymi rodnikami. Nasilone narażenie na wolne rodniki zwiększa ryzyko rozwoju wielu chorób przewlekłych, w tym chorób układu sercowo-naczyniowego, schorzeń neurodegeneracyjnych czy nowotworów.
Warto przytoczyć tu wyniki bardzo ciekawego badania, polegającego na bezpośredniej ocenie właściwości antyoksydacyjnych żeń-szenia. U osób stosujących żeń-szeń w ilości 1 lub 2 g dziennie wykazano obniżenie we krwi poziomu reaktywnych form tlenu, a także wzrost stężenia glutationu i enzymu reduktazy glutationowej.
Żeń-szeń może wspomagać pracę układu odpornościowego w jeszcze jeden sposób, wykazując bezpośrednie działanie przeciwwirusowe. Dotyczy to m.in. takich wirusów jak RSV, WZW typu A i B, rhinowirusy, wirus grypy czy opryszczki pospolitej.
Żeń-szeń jako adaptogen
Adaptogeny to rośliny redukujące napięcie nerwowe i wyczerpanie fizyczne towarzyszące stresowi. Korzystnie wpływają także na funkcje poznawcze, takie jak pamięć i zdolność nauki. Do tej grupy roślin zaliczany jest żeń-szeń.
Jedną z wyjątkowych właściwości ginsenozydów jest możliwość normalizowania poziomu hormonu stresu, kortyzolu. Przekłada się to na redukcję napięcia nerwowego, większą wytrzymałość na warunki stresowe, a także poprawę samopoczucia psychicznego.
Wpływ żeń-szenia na mózg
Ginsenozydy zwarte w żeń-szeniu wykazują działanie neuroprotekcyjne, co oznacza, że chroni komórki nerwowe przed działaniem wolnych rodników i innych szkodliwych czynników. Dzięki temu roślina ta może stanowić istotne wsparcie w profilaktyce chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Parkinsona czy choroba Alzheimera.
Ponadto żeń-szeń może wspomóc prace mózgu dotkniętego procesami demencyjnymi. Potencjał terapeutyczny żeń-szenia potwierdzono m.in. w badaniu obejmującym osoby z demencją, którym podawano ekstrakt z żeń-szenia. Po 12 tygodniach takiej suplementacji zaobserwowano istotną poprawę funkcji poznawczych.
Żeń-szeń dla kobiet
Korzeń żeń-szenia może wspierać libido i satysfakcję seksualną u kobiet. Ponadto stanowi nieocenione wsparcie w przebiegu menopauzy. Łagodzi takie objawy przekwitania jak uderzenia gorąca. Ponadto roślina ta poprawia samopoczucie psychiczne podczas menopauzy i redukuje ryzyko depresji.
Żeń-szeń dla mężczyzn
Żeń-szeń na potencję to jedno z najczęstszych zastosowań tej rośliny. Od wieków stosowany był jako skuteczny środek wspomagający libido i poprawiający potencję.
Takie działanie żeń-szenia można wytłumaczyć wysoką zawartością ginsenozydów, które zwiększają syntezę tlenku azotu. Jest to związek odpowiedzialny za rozszerzenie naczyń krwionośnych, a zatem wspomagający osiągnięcie i utrzymanie erekcji.
Ginsenozydy mogą także zwiększyć poziom testosteronu, a także zwiększyć liczebność i ruchliwość plemników.
Żeń-szeń a układ sercowo-naczyniowy i glikemia
Żeń-szeń wspomaga pracę układu krążenia, ułatwia normalizację parametrów lipidowych krwi. Dzięki temu może redukować ryzyko chorób przewlekłych układu sercowo-naczyniowego, w tym miażdżycy.
Wpływ żeń-szenia na ciśnienie krwi jest niejednoznaczny. Niektóre źródła podają, że roślina ta może nieco podwyższać ciśnienie krwi, podczas gdy inne wskazują na brak wpływu żeń-szenia na ciśnienie.
Ponadto wykazano, że roślina ta uczestniczy w utrzymaniu prawidłowego poziomu glukozy i insuliny we krwi. Oznacza to, że spożywanie żeń-szenia może zmniejszyć ryzyko rozwoju cukrzycy, a także wspomóc leczenie tej choroby i ograniczyć postępowanie powikłań cukrzycy.
Jaki żeń-szeń jest najlepszy?
Za najwartościowszą postać żeń-szenia uznawany jest żeń-szeń właściwy, gdyż wyróżnia się obecnością licznych związków aktywnych. Ponieważ wiele osób spożywa tę roślinę pod postacią suplementów diety, należy wspomnieć o tym, jak wybrać suplement z żeń-szeniem.
Najważniejsza kwestia dotyczy standaryzacji na zawartość ginsenozydów, czyli najcenniejszych związków aktywnych. Taka standaryzacja to nic innego jak potwierdzenie, że dany suplement zawiera deklarowaną ilość związków aktywnych.
Kolejna cecha dobrego suplementu z żeń-szeniem to brak jakichkolwiek zbędnych dodatków, w tym aromatów czy barwników. Ponadto warto zwrócić uwagę na te preparaty, które zawierają dodatkowe składniki o synergistycznym działaniu, np. inne adaptogeny, takie jak Maca czy Gotu cola.
Po jakim czasie żeń-szeń zaczyna działać?
Żeń-szeń to roślina, której działanie odczuwalne jest stopniowo, co oznacza, że brak jest natychmiastowego efektu, zauważalnego zaraz po spożyciu suplementu. Zazwyczaj pierwsze efekty pojawiają się po 2-3 tygodniach. Z kolei pełne spektrum działania obecne jest po około 2 miesiącach stosowania.
O jakiej porze najlepiej brać żeń-szeń?
Z racji pobudzającego działania żeń-szenia, dobrze jest unikać stosowania go przed snem. Można sięgnąć po suplement rano lub w pierwszej połowie dnia.
Dawkowanie żeń-szenia
Dawkowanie żeń-szenia w postaci suplementu diety to około 200 mg ekstraktu z żeń-szenia dziennie. Natomiast optymalna dawka suszonego korzenia to około 0,5-2 g dziennie. Z korzenia żeń-szenia można przygotować napar, wywar oraz nalewkę.
Napar z żeń-szenia
Herbata z żeń-szenia może być przygotowana z ciętego, suszonego korzenia.
Składniki:
|
Przygotowanie:
|
Napar można pić raz dziennie, najlepiej w pierwszej połowie dnia. Kuracja powinna trwać maksymalnie 3 miesiące.
Wywar z żeń-szenia przygotowywany jest z tych samych składników. Po zalaniu suszu wrzątkiem należy gotować całość przez 5 minut, po czym pozostawić jeszcze na kwadrans i dopiero potem odcedzić.
Nalewka z żeń-szenia (żeńszeniówka)
Lecznicza nalewka z żeń-szenia wyróżnia się wysoką koncentracją związków aktywnych.
Składniki:
|
Przygotowanie:
|
Dawkowanie to 30 kropli nalewki dziennie, rozpuszczonych w niewielkiej ilości wody.
Jakie są skutki uboczne żeń-szenia?
Żeń-szeń jest dobrze tolerowany przez organizm. Zazwyczaj podczas umiarkowanego spożycia rośliny, zgodnie z proponowanym powyżej dawkowaniem brak jest działań niepożądanych.
Stosowaniu wyższych dawek żeń-szenia może towarzyszyć pobudzenie i bezsenność, bóle głowy, dolegliwości żołądkowo-jelitowe.
Żeń-szeń a leki — interakcje
Żeń-szeń może wpływać na działanie niektórych leków. Możliwe interakcje żeń-szenia z lekami dotyczą przede wszystkim:
- leków przeciwzakrzepowych
- insuliny i doustnych leków przeciwcukrzycowych
- leków immunostymulujących i immunosupresyjnych
- leków przeciwdepresyjnych
- leków przeciwlękowych
Kwestia suplementowania żeń-szenia podczas stosowania takich leków musi być skonsultowana z lekarzem.
Żeń-szeń przeciwwskazania
Spożywanie żeń-szenia odradzane jest kobietom w ciąży i karmiącym piersią, a także dzieciom. Unikać go powinny osoby ze zdiagnozowanymi zaburzeniami krzepnięcia krwi, a także bezsennością. Należy unikać stosowania żeń-szenia na 2-3 tygodnie przed planowanym zabiegiem operacyjnym oraz po operacji.
Pobierz darmowego e-booka o diecie śródziemnomorskiej:
Linki do opracowań naukowych:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21699953/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27074879/
Komentarze0Dodaj komentarz