Przerost prostaty - objawy, badania, dieta i suplementacja

Marek Skoczylas

Prostata (stercz, gruczoł krokowy) to niewielki gruczoł układu moczowo-płciowego mężczyzny. Wraz z wiekiem może pojawić się łagodny przerost prostaty, a inne zaburzenia dotyczące tego narządu dotyczą infekcji bakteryjnych, zapalenia czy zmian nowotworowych. Skąd się bierze przerost prostaty i jak wspomagać pracę gruczołu krokowego?

Gdzie znajduje się prostata?

Gruczoł krokowy zlokalizowany jest w miednicy mniejszej, tuż poniżej pęcherza moczowego. Otacza cewkę moczową. Prostata zbudowana jest z pięciu płatów: przedniego, tylnego, przyśrodkowego oraz dwóch płatów bocznych.

Wielkość zdrowej prostaty osiąga rozmiary około 4 x 3,5 x 3,5 cm, średnia waga to około 30 g.

Za co odpowiada prostata?

Podstawową funkcją prostaty jest produkcja płynu wchodzącego w skład spermy. Płyn produkowany przez prostatę odprowadzany jest do cewki moczowej, gdzie “miesza się” z plemnikami produkowanymi w jądrach, po czym wyprowadzany jest na zewnątrz pod postacią ejakulatu.

Zasadowy płyn produkowany przez prostatę wpływa w korzystny sposób na ruchliwość plemników i wydłuża ich żywotność. Płyn ten ma odczyn zasadowy, przez co chroni plemniki przed kwaśnym pH pochwy. Ponadto zawiera liczne enzymy i białka odżywiające plemniki.

Kolejną istotną funkcja prostaty jest zamykanie ujścia cewki moczowej podczas ejakulacji, co zapobiega cofaniu się plemników do pęcherza moczowego.

Ostre zapalenie prostaty

W obrębie gruczołu krokowego może dojść do rozwoju stanu zapalnego. Jeśli przyczyną zapalenia jest zakażenie bakteryjne, wówczas mówimy o ostrym zapaleniu prostaty. Zazwyczaj za stan zapalny odpowiadają bakterie kałowe, które są przenoszone w okolicę ujścia cewki moczowej z okolic odbytu. Wówczas zazwyczaj dochodzi do rozwoju zakażenia bakteryjnego pęcherza moczowego, a następnie bakterie wnikają do tkanek stercza.

Znacznie rzadziej do zakażenia bakteryjnego dochodzi drogą krwiopochodną lub w konsekwencji określonych procedur medycznych, takich jak biopsja stercza, cewnikowanie pęcherza moczowego, zabiegi urologiczne.

Przewlekłe zapalenie prostaty

Przewlekły stan zapalny prostaty rozpoznawany jest wówczas, gdy zapalenie utrzymuje się ponad 3 miesiące. Takie zaburzenie określane jest mianem zespołu przewlekłego bólu miednicy.

Wśród potencjalnych czynników sprzyjających rozwojowi przewlekłego zapalenia prostaty wymienia się m.in.:

cukrzycę
nadmierną masę ciała
stres
przewlekłe zapalenie dróg moczowych
schorzenia autoimmunologiczne
zaburzenia hormonalne

Należy jednak podkreślić, że jak dotąd brak jest pewności, kto jest szczególnie narażony na rozwój przewlekłego zapalenia prostaty.

Łagodny przerost prostaty

Łagodny przerost prostaty (BPH) to powiększenie objętości gruczołu krokowego. Zmiany tego typu pojawiają się około 45-50 r.ż. Wśród najważniejszych czynników sprzyjających rozrostowi tkanki gruczołu krokowego wymieniane są zaburzenia hormonalne dotyczące testosteronu i estradiolu.

Łagodny przerost prostaty może pojawić się przy nasilonej konwersji testosteronu do dihydrotestosteronu DHT, czyli aktywnej biologicznie pochodnej hormonu. DHT wpływa bezpośrednio na komórki prostaty, prowadząc do ich przerostu. Ponadto potencjalną przyczyną jest zwiększona obwodowa konwersja testosteronu do estradiolu, prowadząca do nierównowagi między męskimi i żeńskimi hormonami płciowymi.

Poza takimi zaburzeniami hormonalnymi łagodny przerost prostaty może towarzyszyć insulinooporności, czyli zmniejszonej wrażliwości komórek na działanie insuliny. Wówczas utrudnione staje się wykorzystanie glukozy jako źródła energii.

Wśród potencjalnych przyczyn łagodnego przerostu prostaty wymieniana jest także nadmierna masa ciała, brak aktywności fizycznej, spożywanie alkoholu oraz dieta bogata w tłuszcze nasycone.

Rak prostaty

Rak prostaty to jeden z najczęściej diagnozowanych nowotworów u mężczyzn, pojawiający się głównie u panów powyżej 50 r.ż. Najważniejsze czynniki zwiększające ryzyko rozwoju raka prostaty to starszy wiek, predyspozycje genetyczne, nadwaga, palenie papierosów. Istotnym czynnikiem ryzyka jest niewłaściwie zbilansowana dieta, bogata w cukier, czerwone mięso, tłuszcze trans, z niską zawartością antyoksydantów.

Na rozwój raka prostaty bardziej narażeni są mężczyźni z takimi schorzeniami współistniejącymi jak zapalenie prostay, łagodny przerost prostaty oraz akromegalia.

Jednym z potencjalnych czynników sprzyjających rozwojowi chorób prostaty, w tym nowotworu raka prostaty ma być abstynencja seksualna. Brak jest jednak jednoznacznych dowodów wiążących mniejszą częstość stosunków seksualnych z większym ryzykiem chorób prostaty.

Jakie są objawy chorej prostaty?

Symptomy towarzyszące schorzeniom prostaty zależą od charakteru zaburzeń. W przypadku ostrego zapalenia prostaty objawy pojawiają się nagle i mogą obejmować:

gorączkę i dreszcze
ogólne osłabienie
bóle mięśniowe
ból stercza

Takim objawom mogą towarzyszyć symptomy charakterystyczne dla zakażenia pęcherza moczowego i cewki moczowej, takie jak pieczenie podczas oddawania moczu, parcie na pęcherz, częstomocz, wrażenie niepełnego opróżnienia pęcherza.

Objawy przewlekłego zapalenia prostaty to przede wszystkim dolegliwości bólowe, ponadto może pojawić się parcie na mocz i częstomocz. Symptomy przypominają zatem ostre zapalenie gruczołu krokowego, ale brak jest gorączki.

W przypadku łagodnego przerostu prostaty objawy dotyczą przede wszystkim zaburzeń funkcjonowania układu moczowego. Charakterystyczne są następujące objawy powiększonej prostaty:

częste oddawanie moczu (w dzień i w nocy)
parcie na mocz
przerywany strumień moczu
słabnięcie strumienia moczu pod koniec mikcji
trudność w rozpoczęciu oddawania moczu’
zatrzymanie moczu
ból podczas mikcji

Objawy te wynikają z ucisku powiększonej prostaty na cewkę moczową. Podobne symptomy mogą towarzyszyć rakowi prostaty. Początkowo nowotwór może przebiegać bezobjawowo, z czasem pojawiają się symptomy towarzyszące powiększeniu gruczoły. Ponadto obecne mogą być takie objawy ogólne jak osłabienie, męczliwość, spadek masy ciała.

Jakie badania robi się na prostatę?

Przy podejrzeniu chorób prostaty konieczna jest szczegółowa diagnostyka. Obejmuje ona zarówno badania krwi, jak i badanie palpacyjne i obrazowe gruczołu krokowego.

Badanie PSA — kiedy badać?

Podstawowym badaniem krwi na prostatę jest PSA, czyli swoisty antygen sterczowy. Jest to związek wydzielany przez komórki nabłonka gruczołowego stercza. We krwi oznaczyć można PSA całkowity oraz wolny; ten drugi parametr pozwala na określenie aktywnej biologicznie frakcji antygenu sterczowego, niezwiązanego z białkami transportowymi.

Badanie PSA we krwi wykonane być powinno zawsze wtedy, gdy pojawią się wspomniane uprzednio objawy sugerujące nieprawidłową pracę gruczołu krokowego. Ponadto mężczyznom powyżej 45-50 r.ż. zalecane jest profilaktyczne oznaczenie PSA raz w roku.

Z kolei podstawowym wskazaniem do oznaczenia wolnej frakcji PSA jest uzyskanie “wątpliwego” wyniku PSA całkowitego w przedziale od 4 do 10 ng/ml.

Jak się przygotować do badania PSA?

Aby uzyskać wiarygodny wynik PSA, konieczne jest odpowiednie przygotowanie do badania. Brak jest konieczności pobrania krwi na czczo, badanie można wykonać o dowolnej porze dnia. Należy jednak zadbać o to, aby na 48 godzin przed pobraniem krwi unikać sytuacji, które mogą zafałszować wyniki. Mowa m.in. o:

stosunku seksualnym
jeździe na rowerze
badaniu prostaty per rectum
biopsji prostaty

Należy także zwrócić uwagę na stosowane leki oraz suplementy diety, gdyż mogą one wpływać na wynik PSA:

inhibitory 5-alfa-reduktazy
ketokonazol
niesteroidowe leki przeciwzapalne
biotynę

Jaki jest prawidłowy poziom PSA?

Stężenie PSA we krwi różni się dla poszczególnych grup wiekowych i wynosi:

40–49 lat – 0–2,5 ng/ml

50–59 lat – 0–3,5 ng/ml

60–69 lat – 0–4,5 ng/ml

70–79 lat – 0–6,5 ng/ml

Z kolei poziom wolnej frakcji PSA (fPSA) powinien być wyższy niż 0,25 ng/ml lub stanowić około 25% stężenia PSA całkowitego.

Za wysokie PSA — co oznacza?

Podwyższony PSA wskazuje na zaburzenia pracy gruczołu krokowego. Przyczyną może być ostry lub przewlekły stan zapalny, łagodny przerost prostaty, a także zmiany nowotworowe.

Wykluczyć należy oczywiście wpływ czynników sprzyjających fałszywemu zawyżeniu PSA, wymienionych przy omawianiu przygotowania do badania.

Przy uzyskaniu wyniku PSA powyżej 10 ng/ml konieczne jest pogłębienie diagnostyki i wykonanie badań obrazowych prostaty. Z kolei wynik w przedziale 4-10 ng/ml wymaga oznaczenia dodatkowo fPSA oraz wyliczenia stosunku całkowitego PSA do wolnego PSA.

Jeśli stosunek fPSA do PSA jest niższy niż 10%, wówczas istnieje prawdopodobieństwo raka prostaty.

Jeśli stosunek fPSA do PSA jest wyższy niż 25%, wynik może sugerować obecność łagodnego przerostu prostaty.

Badanie prostaty per rectum

Przy podejrzeniu schorzeń prostaty lekarz może zlecić wykonanie badania per rectum, czyli palpacyjnej oceny wielkości i kształtu prostaty. Wskazania do tego badania to obecność objawów sugerujących zaburzenia pracy gruczołu krokowego, a także nieprawidłowy wynik badania PSA.

Brak jest wskazań dotyczących przygotowania do badania prostaty per rectum, zalecane jest jedynie wypróżnienie przed badaniem. Procedura polega na przyjęciu przez pacjenta pozycji kolankowo-łokciowej lub położeniu się na plecach, z ugiętymi kończynami przyciągniętymi do klatki piersiowej.

Lekarz aplikuje na palec preparat zapewniający poślizg lub maść znieczulającą z lidokainą, po czym wprowadza palec do odbytu i bada palpacyjnie gruczoł krokowy.

USG prostaty

W celu pogłębienia diagnostyki wskazane może być wykonanie badań obrazowych. Najczęściej jest to badanie USG, ponadto lekarz zlecić bardziej szczegółowe badanie — tomografię komputerową. Są to bezbolesne i nieinwazyjne badania.

Biopsja prostaty

W przypadku uzyskania wątpliwego wyniku badania PSA czy badań obrazowych lekarz może zlecić wykonanie biopsji prostaty. Zazwyczaj próbki tkanki prostaty pobieranie są przezodbytniczo.

Czy biopsja prostaty boli?

Zabieg wykonywany jest pod znieczuleniem, jednak możliwe jest odczuwanie dyskomfortu w trakcie badania, a także po jego zakończeniu. Próbki są następnie oceniane mikroskopowo.

Jak się przygotować do biopsji prostaty?

Przygotowanie do biopsji prostaty wymaga stosowania diety lekkostrawnej w dniu poprzedzającym badaniem, ponadto konieczne jest wypróżnienie przed badaniem. Jeśli stosowane są leki przeciwzakrzepowe, należy skonsultować z lekarzem kwestię bezpieczeństwa ich zażywania w okresie okołozabiegowym.

Ile trwa biopsja prostaty?

Zazwyczaj cała proceduta zajmuje około 15-25 minut.

Co robić po biopsji prostaty?

Postępowanie po biopsji stercza sprowadza się do nawadniania organizmu, lekarz może zaproponować profilaktyczną antybiotykoterapię.

Czego nie wolno robić po biopsji prostaty?

Przez około 5 dni po zabiegu biopsji stercza odradzane są gorące kąpiele. Unikać należy także wysiłku fizycznego, w tym jazdy na rowerze. Odradzane jest stosowanie leków czy suplementów przeciwzakrzepowych bez konsultacji z lekarzem. Ponadto przez około 14 dni zalecane jest powstrzymanie się od współżycia.

Dieta przy powiększonej prostacie

Przy powiększeniu gruczołu krokowego wskazane jest stosowanie odpowiedniego modelu odżywiania. Najważniejsze zalecenia żywieniowe dotyczą wykluczenia z diety produktów nasilających stan zapalny i sprzyjających powiększeniu prostaty. Ponadto należy sięgnąć po produkty bogate w antyoksydanty oraz normalizujące gospodarkę hormonalną.

Czego unikać przy przeroście prostaty?

Dieta mężczyzn ze zdiagnozowanym powiększeniem prostaty powinna wykluczać wszelkie produkty zawierające cukier rafinowany, w tym słodycze i słodzone napoje. Ponadto odradzane jest spożywanie produktów z białej mąki, a także innych produktów wysokoprzetworzonych.

Kolejnym produktem, który dobrze jest wykluczyć z diety, jest czerwone mięso, ze szczególnym uwzględnieniem produktów z przetworzonego mięsa, takich jak parówki czy pasztety. Odradzane jest ponadto sięganie po takie źródła tłuszczów trans jak dania smażone, fast-foody, wypieki przemysłowe czy margaryny roślinne.

Bezwzględnie należy zrezygnować ze spożywania jakiegokolwiek alkoholu.

Powiększona prostata — co jeść?

Przy przeroście prostaty warto stosować jak najmniej przetworzoną dietę, bogatą w antyoksydanty, nienasycone kwasy tłuszczowe, błonnik. Ogromne znaczenie ma także odpowiednia podaż produktów bogatych w cynk oraz witaminy z grupy B, gdyż ułatwiają one utrzymanie fizjologicznego poziomu testosteronu.

Zgodnie z ogólnymi zaleceniami dotyczącymi diety przy powiększonej prostacie, wskazane jest sięganie po następujące grupy produktów:

warzywa
owoce jagodowe
ryby
orzechy, pestki i nasiona
drób
pełne ziarna zbóż
oleje tłoczone na zimno, zwłaszcza oliwę z oliwek, olej z pestek dyni oraz olej lniany

Na szczególną uwagę zasługują konkretne produkty, stanowiące bogate źródła związków aktywnych o udowodnionym naukowo, szczególnie korzystnym wpływie na prostatę.

Jednym z takich związków jest likopen, którego najbogatszym źródłem dietetycznym są pomarańczowe pomidory. Ale uwaga — aby maksymalnie zwiększyć przyswajalność likopenu, konieczne jest odpowiednie przygotowanie pomidorów.

Przede wszystkim należy poddać je obróbce cieplnej. Fakt ten może wydać się zaskakujący, gdyż działanie wysokiej temperatury zazwyczaj prowadzi do zubożenia warzywa w wartości odżywcze. W przypadku likopenu jest wręcz odwrotnie — wysoka temperatura niszczy ściany komórkowe, dzięki czemu likopen jest uwalniany z komórek.

Ważne jest, aby zadziałać wysoką temperaturą zgodnie z zasadą szoku termicznego. Oznacza to, że wskazane jest jak najszybsze osiągnięcie temperatury 130-140 stopni. Zamiast gotować pomidory, lepiej jest wsadzić je do nagrzanego piekarnika. Należy jednak unikać przekroczenia temperatury 175 stopni, gdyż wówczas likopen ulega zniszczeniu.

Co jeszcze można zrobić, aby zwiększyć przyswajalność likopenu? Warto dodać awokado, gdyż zawarte w nim tłuszcze pozwalają przyswoić nawet 4 razy więcej likopenu. Ponadto warto dodać warzywa bogate w siarkę, takie jak czosnek czy cebula.

Kolejnym związkiem skutecznie wspomagającym pracę gruczołu krokowego jest diindometan DIM. Znaleźć można go w roślinach krzyżowych, takich jak kapusta, brukselka czy brokuły.

Suplementy na powiększoną prostatę

W terapii powiększonego gruczołu krokowego można sięgnąć po wybrane rośliny. Zawarte w nich fitoskładniki mogą poprawić funkcjonowanie prostaty na drodze łagodzenia stanu zapalnego, normalizowania poziomu męskich i żeńskich hormonów płciowych, a także zmniejszenia napięcia mięśniówki gładkiej pęcherza moczowego i cewki moczowej.

Roślinne suplementy na prostatę mogą zawierać następujące składniki:

palma sabałowa
śliwa afrykańska
olej z dyni
pokrzywa
pień sosny
ekstrakt z owocu pomidora
zielona herbata
wierzbownica drobnokwiatowa
berberyna

Skuteczne mogą być także suplementy zawierające cynk, witaminę D, kwasy omega 3, witaminę E, selen.

Napar z wierzbownicy

Składniki:

1 łyżeczka ziela wierzbownicy

szklanka wrzątku

Ziele należy zalać wrzątkiem, po czym zaparzać pod przykryciem przez kwadrans.

Napar można pić dwa razy dziennie.

Napar z korzenia pokrzywy

Składniki:

1 łyżeczka korzenia pokrzywy

szklanka wrzątku

Susz ziołowy zalać wrzątkiem, po czym przykryć i zaparzać przez kwadrans.

Napar można pić 2-3 razy dziennie.

Kurację można kontynuować przez 2 tygodnie, po czym zrobić dwa tygodnie przerwy.

Napar z palmy sabałowej

Składniki:

1 łyżeczka owoców palmy sabałowej

szklanka wrzątku

Zalać suszone owoce palmy sabałowej wrzątkiem, a następnie zaparzać przez kwadrans.

Po wypiciu naparu można spożyć owoce palmy.

Pobierz darmowego e-booka o diecie przeciwzapalnej:

Proszę, wpisz adres e-mail, na który wyślę plik.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych w celu otrzymania wiadomości

Dane będą przetwarzane przez Purelab Marek Skoczylas, ul. Reformacka 6, 35-026 Rzeszów zgodnie z ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz przepisami z zakresu ochrony danych osobowych w celu odpowiedzi na zadane pytanie, przesłanie materiałów informacyjnych, przekazania informacji o produktach i usługach lub przekazania informacji handlowej. Oświadczam, iż podanie przeze mnie danych osobowych jest dobrowolne oraz iż poinformowano mnie o prawie dostępu do moich danych osobowych, możliwości ich poprawiania oraz o prawie odwołania zgody w dowolnym momencie. Dane nie zostaną udostępnione podmiotom trzecim.

Pobieram