Przerost prostaty - objawy, badania, dieta i suplementacja

Prostata (stercz, gruczoł krokowy) to niewielki gruczoł układu moczowo-płciowego mężczyzny. Wraz z wiekiem może pojawić się łagodny przerost prostaty, a inne zaburzenia dotyczące tego narządu dotyczą infekcji bakteryjnych, zapalenia czy zmian nowotworowych. Skąd się bierze przerost prostaty i jak wspomagać pracę gruczołu krokowego?

Gdzie znajduje się prostata i za co odpowiada?

Gruczoł krokowy zlokalizowany jest w miednicy mniejszej, tuż poniżej pęcherza moczowego. Otacza on początkowy odcinek cewki moczowej. Prostata zbudowana jest z pięciu płatów: przedniego, tylnego, przyśrodkowego oraz dwóch płatów bocznych. Wielkość zdrowej prostaty osiąga rozmiary około 4 x 3,5 x 3,5 cm, a jej średnia waga to zaledwie około 30 g.

Podstawową funkcją prostaty jest produkcja mętnego płynu wchodzącego w skład spermy. Płyn produkowany przez prostatę odprowadzany jest bezpośrednio do cewki moczowej, gdzie „miesza się” z plemnikami produkowanymi w jądrach, po czym wyprowadzany jest na zewnątrz pod postacią ejakulatu.

Zasadowy płyn produkowany przez gruczoł krokowy wpływa w bardzo korzystny sposób na ruchliwość plemników i wydłuża ich żywotność. Płyn ten ma odczyn zasadowy, przez co chroni plemniki przed kwaśnym pH pochwy. Ponadto zawiera on liczne enzymy i białka odżywiające plemniki. Kolejną istotną funkcją prostaty jest zamykanie ujścia cewki moczowej podczas ejakulacji, co zapobiega cofaniu się plemników do pęcherza moczowego.

Najczęstsze choroby gruczołu krokowego

Ostre zapalenie prostaty

W obrębie gruczołu krokowego może dojść do rozwoju bolesnego stanu zapalnego. Jeśli przyczyną zapalenia jest zakażenie bakteryjne, wówczas mówimy o ostrym zapaleniu prostaty. Zazwyczaj za stan zapalny odpowiadają pospolite bakterie kałowe, które są przenoszone w okolicę ujścia cewki moczowej z okolic odbytu. Wówczas zazwyczaj najpierw dochodzi do rozwoju zakażenia bakteryjnego pęcherza moczowego, a następnie bakterie wnikają wprost do tkanek stercza.

Znacznie rzadziej do zakażenia bakteryjnego dochodzi drogą krwiopochodną lub w konsekwencji określonych procedur medycznych, takich jak biopsja stercza, cewnikowanie pęcherza moczowego czy inwazyjne zabiegi urologiczne.

Przewlekłe zapalenie prostaty

Przewlekły stan zapalny prostaty rozpoznawany jest wówczas, gdy zapalenie i dolegliwości utrzymują się nieprzerwanie ponad 3 miesiące. Takie zaburzenie określane jest często mianem zespołu przewlekłego bólu miednicy.

Łagodny przerost prostaty (BPH)

Łagodny przerost prostaty (BPH – Benign Prostatic Hyperplasia) to patologiczne powiększenie objętości gruczołu krokowego. Zmiany tego typu pojawiają się zazwyczaj u mężczyzn około 45-50. roku życia. Wśród najważniejszych czynników sprzyjających niekontrolowanemu rozrostowi tkanki gruczołu krokowego wymieniane są zaburzenia hormonalne, w szczególności te dotyczące testosteronu i estradiolu.

Łagodny przerost prostaty może pojawić się przy nasilonej konwersji testosteronu do dihydrotestosteronu (DHT), czyli znacznie bardziej aktywnej biologicznie pochodnej tego hormonu. DHT wpływa bezpośrednio na receptory komórek prostaty, prowadząc do ich nadmiernego przerostu. Ponadto inną potencjalną przyczyną jest zwiększona obwodowa konwersja testosteronu do estradiolu (w tkance tłuszczowej), co prowadzi do nierównowagi między męskimi i żeńskimi hormonami płciowymi w organizmie mężczyzny.

Poza stricte zaburzeniami hormonalnymi łagodny przerost prostaty często towarzyszy insulinooporności, czyli zmniejszonej wrażliwości komórek ciała na działanie insuliny. Wówczas mocno utrudnione staje się prawidłowe wykorzystanie glukozy jako źródła energii. Wśród innych potencjalnych przyczyn łagodnego przerostu prostaty wymieniana jest także nadmierna masa ciała, brak aktywności fizycznej, częste spożywanie alkoholu oraz zła dieta bogata w tłuszcze nasycone.

Rak prostaty

Rak prostaty to jeden z najczęściej diagnozowanych nowotworów u mężczyzn na świecie, pojawiający się głównie u panów powyżej 50. roku życia. Najważniejsze czynniki radykalnie zwiększające ryzyko rozwoju raka prostaty to: starszy wiek, bliskie predyspozycje genetyczne, nadwaga oraz wieloletnie palenie papierosów. Istotnym czynnikiem ryzyka jest również niewłaściwie zbilansowana, zachodnia dieta, bogata w cukier, mocno przetworzone czerwone mięso, tłuszcze trans, przy jednoczesnej bardzo niskiej zawartości naturalnych antyoksydantów.

Na rozwój raka prostaty znacznie bardziej narażeni są mężczyźni z nieleczonymi schorzeniami współistniejącymi, takimi jak: przewlekłe zapalenie prostaty, łagodny przerost prostaty oraz akromegalia.

Jakie są objawy chorej prostaty?

Symptomy towarzyszące schorzeniom prostaty różnią się w zależności od charakteru zaburzeń. W przypadku ostrego zapalenia prostaty objawy pojawiają się bardzo nagle i mogą obejmować:

• wysoką gorączkę i silne dreszcze,
• ogólne, drastyczne osłabienie,
• silne bóle mięśniowe,
• tępy, promieniujący ból stercza (w okolicy krocza i podbrzusza).

Takim ogólnoustrojowym objawom mogą towarzyszyć symptomy bardzo charakterystyczne dla zakażenia pęcherza moczowego i cewki moczowej, takie jak pieczenie podczas oddawania moczu, nagłe parcie na pęcherz, uciążliwy częstomocz oraz subiektywne wrażenie niepełnego opróżnienia pęcherza.

Z kolei objawy przewlekłego zapalenia prostaty to przede wszystkim długotrwałe dolegliwości bólowe w miednicy. Ponadto może pojawić się parcie na mocz i częstomocz. Symptomy te bardzo przypominają ostre zapalenie gruczołu krokowego, jednak najczęściej brak w ich przebiegu gorączki.

Wszystkie te objawy wynikają bezpośrednio z ucisku mechanicznego, jaki powiększona prostata wywiera na przebiegającą przez nią cewkę moczową. Należy pamiętać, że bardzo podobne symptomy mogą towarzyszyć rakowi prostaty! Początkowo nowotwór ten może przebiegać zupełnie bezobjawowo, z czasem pojawiają się symptomy towarzyszące klasycznemu powiększeniu gruczołu. Ponadto w chorobie nowotworowej obecne mogą być takie objawy ogólne jak narastające osłabienie, męczliwość i niewyjaśniony spadek masy ciała.

Diagnostyka: jakie badania robi się na prostatę?

Przy podejrzeniu jakichkolwiek schorzeń prostaty konieczna jest bardzo szczegółowa i wielotorowa diagnostyka, prowadzona przez lekarza urologa. Obejmuje ona zarówno laboratoryjne badania krwi, jak i badanie palpacyjne oraz bezinwazyjne badania obrazowe gruczołu krokowego.

Badanie krwi PSA — kiedy i po co je badać?

Absolutnie podstawowym, przesiewowym badaniem krwi na prostatę jest PSA (Prostate Specific Antigen), czyli swoisty antygen sterczowy. Jest to specyficzny związek białkowy wydzielany niemal wyłącznie przez komórki nabłonka gruczołowego stercza. We krwi oznaczyć można PSA całkowity oraz PSA wolny (fPSA); ten drugi parametr pozwala lekarzowi na określenie aktywnej biologicznie frakcji antygenu, niezwiązanego z białkami transportowymi.

Badanie PSA we krwi wykonane być powinno zawsze wtedy, gdy pojawią się u Ciebie wspomniane uprzednio objawy sugerujące nieprawidłową pracę układu moczowego i gruczołu krokowego. Co więcej, wszystkim mężczyznom po przekroczeniu 45-50. roku życia zalecane jest rutynowe, profilaktyczne oznaczenie poziomu PSA przynajmniej raz w roku.

Z kolei głównym, medycznym wskazaniem do darmowego oznaczenia wolnej frakcji PSA (fPSA) jest uzyskanie wcześniej "wątpliwego" wyniku PSA całkowitego, plasującego się w niepewnym przedziale od 4 do 10 ng/ml.

Jaki jest prawidłowy poziom PSA? (Normy)

Stężenie PSA we krwi fizjologicznie rośnie wraz z wiekiem mężczyzny i różni się dla poszczególnych grup wiekowych. Ogólne, referencyjne normy wynoszą:

• Wiek 40–49 lat: 0–2,5 ng/ml
• Wiek 50–59 lat: 0–3,5 ng/ml
• Wiek 60–69 lat: 0–4,5 ng/ml
• Wiek 70–79 lat: 0–6,5 ng/ml

Z kolei optymalny poziom wolnej frakcji PSA (fPSA) powinien być zazwyczaj wyższy niż 0,25 ng/ml lub, mówiąc prościej, powinien on stanowić około 25% całkowitego stężenia PSA w surowicy krwi.

Za wysokie PSA — co to w praktyce oznacza?

Znacznie podwyższony poziom PSA niemal zawsze wskazuje na konkretne zaburzenia pracy gruczołu krokowego. Przyczyną może być stosunkowo niegroźny ostry lub przewlekły stan zapalny, bardzo powszechny łagodny przerost prostaty (BPH), ale niestety także niebezpieczne zmiany nowotworowe. Przed paniką, na samym początku należy oczywiście wykluczyć wpływ wspomnianych wcześniej czynników czysto mechanicznych (np. jazda na rowerze), sprzyjających fałszywemu zawyżeniu PSA.

Przy trwałym uzyskaniu wyniku PSA powyżej 10 ng/ml, medycznie konieczne jest szybkie pogłębienie diagnostyki urologicznej i wykonanie dokładnych badań obrazowych prostaty. Z kolei bardzo kłopotliwy wynik w szarej strefie przedziale 4-10 ng/ml wymaga precyzyjnego oznaczenia dodatkowo fPSA oraz matematycznego wyliczenia stosunku całkowitego PSA do wolnego PSA (tzw. fPSA/tPSA ratio).

• Jeśli stosunek fPSA do PSA całkowitego jest zatrważająco niski (niższy niż 10%), wówczas istnieje statystycznie bardzo wysokie prawdopodobieństwo agresywnego raka prostaty.
• Jeśli stosunek fPSA do PSA jest wysoki (wyższy niż 25%), wynik ten może uspokajająco sugerować obecność wyłącznie łagodnego, nienowotworowego przerostu prostaty.

Badanie prostaty per rectum (DRE)

Przy mocnym podejrzeniu schorzeń prostaty każdy urolog zleci (i wykona na miejscu) badanie per rectum, czyli bezpośrednią, palpacyjną ocenę wielkości, twardości i kształtu prostaty przez odbytnicę. Główne wskazania do wykonania tego (często stresującego dla pacjenta) badania to uciążliwa obecność objawów sugerujących zaburzenia pracy gruczołu krokowego, a także każdy nieprawidłowy, podwyższony wynik badania krwi PSA.

Brak jest jakichkolwiek specjalistycznych wskazań dotyczących uciążliwego przygotowania do badania prostaty per rectum. Medycznie zalecane jest jedynie naturalne wypróżnienie się tuż przed badaniem. Standardowa procedura polega na przyjęciu przez pacjenta na kozetce pozycji kolankowo-łokciowej (na czworakach) lub wygodnym położeniu się na plecach, z ugiętymi kończynami mocno przyciągniętymi do klatki piersiowej.

Lekarz urolog obficie aplikuje na palec (w jednorazowej rękawiczce) żel zapewniający poślizg lub specjalną maść znieczulającą z lidokainą, po czym ostrożnie i powoli wprowadza palec do odbytu i bada palpacyjnie (dotykowo) gruczoł krokowy, oceniając jego symetrię i twardość (obecność twardych guzków).

USG prostaty (TRUS) i Biopsja

W celu dokładnego pogłębienia diagnostyki medycznej niezwykle wskazane może być wykonanie bezbolesnych badań obrazowych. Najczęściej jest to tzw. przezodbytnicze badanie USG (TRUS), ponadto lekarz może w razie wątpliwości zlecić znacznie bardziej szczegółowe badanie z użyciem rezonansu magnetycznego lub tomografię komputerową. Są to w pełni bezpieczne i bezbolesne badania.

W przypadku uzyskania wybitnie wątpliwego wyniku badania krwi PSA czy niepokojącego obrazu z badań obrazowych (TRUS), lekarz urolog musi zlecić wykonanie inwazyjnej biopsji prostaty. Zazwyczaj drobne próbki tkanki prostaty pobieranie są cienką igłą drogą przezodbytniczą pod stałą kontrolą USG.

Dieta a powiększona prostata: Co jeść, a czego unikać?

Przy zdiagnozowanym powiększeniu gruczołu krokowego (BPH) niezwykle wskazane jest wdrożenie odpowiedniego, przeciwzapalnego modelu odżywiania. Najważniejsze, globalne zalecenia żywieniowe dla mężczyzn dotyczą bezwzględnego wykluczenia z diety produktów silnie nasilających przewlekły stan zapalny i promujących powiększanie prostaty. Zamiast tego należy obficie sięgnąć po naturalne produkty bogate w potężne antyoksydanty oraz te skutecznie normalizujące gospodarkę hormonalną.

Czego stanowczo UNIKAĆ przy przeroście prostaty?

Dieta mężczyzn z tą dolegliwością powinna całkowicie wykluczać wszelkie przetworzone produkty zawierające dodany, biały cukier rafinowany (w tym słodycze, ciastka i silnie słodzone napoje gazowane). Ponadto odradzane jest częste spożywanie ubogich w błonnik produktów z oczyszczonej, białej mąki pszennej.

Kolejnym produktem, który bardzo dobrze jest drastycznie ograniczyć w jadłospisie, jest czerwone mięso, ze szczególnym, negatywnym uwzględnieniem produktów z wysoko przetworzonego mięsa (takich jak parówki, konserwy czy tłuste pasztety). Odradzane jest ponadto częste sięganie po ukryte źródła groźnych tłuszczów trans (dania głęboko smażone, typowe fast-foody, tanie wypieki przemysłowe czy twarde margaryny roślinne).

Dla zdrowia prostaty bezwzględnie należy drastycznie ograniczyć, a najlepiej całkowicie zrezygnować ze spożywania jakiegokolwiek alkoholu!

Magia Likopenu (Wiedza o pomidorach)

Na szczególną uwagę mężczyzn dbających o prostatę zasługują konkretne produkty, stanowiące niezwykle bogate źródła związków aktywnych o udowodnionym klinicznie, szczególnie silnym działaniu ochronnym. Jednym z takich potężnych związków jest bez wątpienia likopen (silny karotenoid i antyoksydant), którego najbogatszym, dietetycznym źródłem są bardzo dojrzałe, pomarańczowe i czerwone pomidory.

Ale uwaga! Aby nasz organizm mógł maksymalnie zwiększyć i wykorzystać przyswajalność cennego likopenu, bezwzględnie konieczne jest odpowiednie, termiczne przygotowanie pomidorów. Przede wszystkim należy poddać je agresywnej obróbce cieplnej. Fakt ten może wydawać się dla wielu mocno zaskakujący, gdyż długotrwałe działanie wysokiej temperatury zazwyczaj kojarzy się ze zubożeniem delikatnych warzyw w cenne wartości odżywcze (np. witaminę C).

Jednak w przypadku twardego likopenu jest zupełnie, wręcz odwrotnie! Wysoka temperatura rozluźnia i niszczy twarde ściany komórkowe, dzięki czemu zablokowany likopen jest wreszcie swobodnie uwalniany z wnętrza komórek i staje się wysoce biodostępny. Ważne jest jednak, aby na pomidory zadziałać wysoką temperaturą błyskawicznie, zgodnie z żelazną zasadą szoku termicznego. Oznacza to, że ze wszech miar wskazane jest jak najszybsze, punktowe osiągnięcie temperatury rzędu 130-140 stopni Celsjusza. Zamiast mozolnie, długo gotować pomidory w wodzie, znacznie lepiej (i pyszniej) jest szybko wsadzić je na blachę do nagrzanego piekarnika. Należy jednak stanowczo unikać przekroczenia krytycznej temperatury 175 stopni, gdyż wówczas sam likopen węgielnie ulega zniszczeniu.

Co jeszcze, poza temperaturą, można i trzeba zrobić, aby radykalnie zwiększyć przyswajalność likopenu? Warto zawsze dodać do upieczonych pomidorów odrobinę tłustego awokado lub skropić je obficie dobrą oliwą z oliwek (albo olejem z pestek dyni), gdyż to właśnie zawarte w nich zdrowe tłuszcze pozwalają jelitom przyswoić z posiłku nawet do 4 razy więcej tego życiodajnego likopenu! Dodatkowo, dla pełni smaku i zdrowia, warto dodać pokrojone warzywa bogate w siarkę, takie jak świeży czosnek czy cebula.

Kolejnym, równie ważnym w diecie związkiem bardzo skutecznie wspomagającym pracę gruczołu krokowego jest potężny diindolilometan (DIM). Znaleźć go można w dużych ilościach w popularnych roślinach krzyżowych, takich jak kapusta, brukselka czy brokuły.

Suplementy dla mężczyzn na powiększoną prostatę

W nowoczesnej, niefarmakologicznej terapii powiększonego gruczołu krokowego bardzo często i z ogromnym powodzeniem można sięgnąć po wyciągi z wybranych roślin. Zawarte w nich, bezpieczne fitoskładniki mogą diametralnie poprawić funkcjonowanie i komfort prostaty na drodze silnego łagodzenia miejscowego stanu zapalnego, chemicznego normalizowania niebezpiecznego poziomu męskich i żeńskich hormonów płciowych we krwi (blokowanie 5-alfa-reduktazy), a także poprzez skuteczne, mechaniczne zmniejszenie napięcia mięśniówki gładkiej samego pęcherza moczowego i zwężonej cewki moczowej.

Polecane i potwierdzone badaniami roślinne suplementy na łagodny przerost prostaty powinny zawierać w swoim składzie standaryzowane, mocne ekstrakty z następujących składników:

• Owoc Palmy Sabałowej (Saw Palmetto) – absolutny, medyczny król w walce z DHT,
• Kora Śliwy Afrykańskiej (Pygeum africanum),
• Tłoczony na zimno Olej z pestek Dyni (niezwykle bogaty w fitosterole),
• Ekstrakt z korzenia Pokrzywy Zwyczajnej (Urtica dioica),
• Wyciąg z kory lub pnia Sosny morskiej (kwas maslinowy),
• Naturalny, wyizolowany ekstrakt z owocu pomidora (gotowy, płynny likopen),
• Ziele Wierzbownicy drobnokwiatowej (Epilobium parviflorum).

Niezwykle skuteczne (i często dodawane przez producentów do składu) mogą być także preparaty i suplementy witaminowe zawierające niezbędny cynk, witaminę D3, kwasy tłuszczowe omega-3, silną antyoksydacyjną witaminę E oraz odtruwający selen.

Zadbaj o zdrowie z odpowiednią, zdrową dietą! Pobierz darmowego e-booka (Format PDF):

Proszę, wpisz adres e-mail, na który wyślę plik.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych w celu otrzymania wiadomości 

Dane będą przetwarzane przez Purelab Marek Skoczylas, ul. Reformacka 6, 35-026 Rzeszów zgodnie z ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz przepisami z zakresu ochrony danych osobowych w celu odpowiedzi na zadane pytanie, przesłanie materiałów informacyjnych, przekazania informacji o produktach i usługach lub przekazania informacji handlowej. Oświadczam, iż podanie przeze mnie danych osobowych jest dobrowolne oraz iż poinformowano mnie o prawie dostępu do moich danych osobowych, możliwości ich poprawiania oraz o prawie odwołania zgody w dowolnym momencie. Dane nie zostaną udostępnione podmiotom trzecim.

Pobieram