Badanie moczu - rodzaje testów, wskazania i prawidłowe pobranie próbki moczu
Badanie moczu to jedno z najczęściej wykonywanych badań, pozwalających na ocenę właściwości fizykochemicznych moczu, a także elementów komórkowych. Takie badanie służy m.in. wstępnej diagnostyce zakażenia układu moczowego czy zaburzeń pracy nerek. Kolejne badania moczu to posiew moczu czy ocena wielkości wydalania niektórych związków w dobowej zbiórce moczu.
Badanie ogólne moczu
Badanie ogólne moczu to podstawowy test wykonywany w próbce moczu. Pozwala ocenić ilość glukozy, białka, ciał ketonowych czy bilirubiny. Oceniane są właściwości fizykochemiczne moczu — barwa, odczyn, ciężar właściwy czy przejrzystość. Ponadto mocz jest odwirowywany i badane są pod mikroskopem elementy komórkowe moczu oraz kryształy.
Wskazania do wykonania badania ogólnego moczu
Badanie ogólne moczu warto wykonać przy podejrzeniu chorób nerek i dróg moczowych. Objawy, które powinny skłonić do badania ogólnego moczu to:
- zmiany w wyglądzie moczu (nietypowa barwa, zmętnienie, pienienie moczu, nietypowy zapach)
- ból podbrzusza lub pleców na wysokości odcinka lędźwiowego kręgosłupa
- parcie na pęcherz
- uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza
- pieczenie podczas mikcji
- zmiany w objętości oddawanego moczu
- zmiany w częstotliwości mikcji (rzadsze niż zwykle wizyty w toalecie, częstsze oddawanie moczu, potrzeba nocnych wizyt w toalecie)
- nieprawidłowe wyniki parametrów nerkowych we krwi (mocznika, kreatyniny, GFR)
- nadciśnienie
- cukrzyca
- toczeń układowy
- ciąża
Ponadto ogólne badanie moczu powinno być wykonywane profilaktycznie raz w roku, także wtedy, gdy brak jest jakichkolwiek niepokojących objawów.
Jak pobrać mocz do badania ogólnego?
Podczas pobierania próbki moczu do badania ogólnego konieczne jest odpowiednie przygotowanie. W dniu poprzedzającym badanie należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego, ponadto wskazana jest abstynencja seksualna.
Zalecane jest stosowanie zwyczajowej diety i wypijanie optymalnej ilości płynów (około 2 l dziennie). W przypadku kobiet odradzane jest pobieranie moczu podczas menstruacji oraz 2 dni przed i 2 dni po menstruacji.
W dniu badania należy zaraz po przebudzeniu podmyć okolice intymne ciepłą wodą i osuszyć jednorazowym ręcznikiem papierowym. Pierwszą niewielką objętość moczu należy oddać do toalety, a dalszą objętość moczu — oddać do pojemniczka.
Końcowa objętość moczu oddawana jest ponownie do toalety. Jest to tzw. zasada środkowego strumienia. Optymalna objętość moczu do badania to 50-100 ml.
Tak pobraną próbkę moczu należy jak najszybciej dostarczyć do laboratorium. Pojemniczek musi być szczelnie zamknięty oraz podpisany imieniem i nazwiskiem.
Interpretacja badania ogólnego moczu
| Parametr moczu | Interpretacja |
| WŁAŚCIWOŚCI FIZYKOCHEMICZNE | |
| ciężar właściwy | wartości prawidłowe: 1,023–1,035 g/ml wzrost ciężaru właściwego: odwodnienie, glukozuria (wydalanie glukozy wraz z moczem), stan po zastosowanie środków kontrastowych, stosowanie niektórych leków (mannitol, dekstran) spadek ciężaru właściwego: nieprawidłowa praca tarczycy, zaburzenia pracy nerek, moczówka prosta, hiperkalcemia (wysoki poziom wapnia), hipokaliemia (obniżony poziom potasu) |
| pH | wartości prawidłowe: 4,5-8 (z optimum w przedziale 5-6) wzrost pH moczu: kwasica cewkowa, dieta ubogobiałkowa, przewlekła niewydolność nerek, hiperkaliemia (wysoki potas), infekcje dróg moczowych spadek pH moczu: gorączka, dieta bogatobiałkowa, hipokaliemia (niski potas), odwodnienie, przewlekłe biegunki, źle kontrolowana cukrzyca |
| zapach | prawidłowy wynik: mocz bezwonny lub o lekko kwaśnym zapachu wyniki nieprawidłowe: mocz o zapachu owoców może wskazywać na cukrzycę, zapach amoniaku towarzyszy infekcjom bakteryjnym, rybi zapach moczu pojawia się w przebiegu chlamydiozy; intensywny zapach moczu może towarzyszyć odwodnieniu, kamicy nerkowej, wysokiemu spożyciu czosnku, cebuli, ostrych przypraw oraz suplementacji witamin z grupy B |
| barwa | wynik prawidłowy: barwa jasnożółta/ słomkowa wyniki nieprawidłowe: przezroczysty mocz towarzyszy wypijaniu dużych ilości płynów; mocz ciemnożółty wskazuje na odwodnienie; intensywnie żółty/ pomarańczowy mocz może pojawić się podczas suplementowania witamin z grupy B oraz wysokiego spożycia produktów bogatych w beta-karoten; czerwona barwa moczu zazwyczaj wynika z obecności krwinek czerwonych; brązowy mocz może wskazywać na choroby wątroby czy nerek |
| przejrzystość | wynik prawidłowy: klarowny, przejrzysty mocz wynik nieprawidłowy: mocz mętny, nieprzejrzysty może towarzyszyć obecności krwinek czerwonych, leukocytów, nabłonków, śluzu, czyli pojawia się w przebiegu zakażeń dróg moczowych, kamicy, stanów zapalnych |
| białko | wynik prawidłowy: brak białka wynik nieprawidłowy: obecność białka w moczu, co może towarzyszyć następującym postaciom białkomoczu:
|
| glukoza | wynik prawidłowy: brak glukozy w moczu wynik nieprawidłowy: obecność glukozy w moczu, mogąca wskazywać na cukrzycę, a także uszkodzenie cewek lub kanalików nerkowych |
| związki ketonowe | wynik prawidłowy: brak ciał ketonowych wynik nieprawidłowy: obecność ciał ketonowych w moczu; związki te mogą pojawić się w przebiegu kwasicy ketonowej, głodówki, stosowania diety ketogenicznej oraz w podczas gorączki czy wymiotów |
| urobilinogen | wynik prawidłowy: brak urobilinogenu wynik nieprawidłowy: pojawienie się urobilinogenu w moczu w przebiegu zaburzeń pracy wątroby lub hemolizy (rozpadu krwinek czerwonych) |
| bilirubina | wynik prawidłowy: brak bilirubiny w moczu wynik nieprawidłowy: obecność bilirubiny, która może pojawić się w przebiegu schorzeń wątroby (WZW, marskość, naczyniaki, nowotwory, zastój żółci) |
| erytrocyty | wynik prawidłowy: brak erytrocytów w moczu wynik nieprawidłowy: wykazanie obecności erytrocytów, które pojawiają się w przebiegu infekcji, stanów zapalnych czy nowotworów dolnych dróg moczowych, a także zaburzeń pracy nerek |
| leukocyty | wynik prawidłowy: brak leukocytów wynik nieprawidłowy: obecność leukocytów, mogąca towarzyszyć stanom zapalnym, infekcji dróg moczowych, kamicy nerek, intensywnej aktywności fizycznej |
| azotyny | wynik prawidłowy: brak azotynów w moczu wynik nieprawidłowy: obecność azotynów, wskazująca na infekcję bakteryjną dróg moczowych |
| ELEMENTY KOMÓRKOWE OSADU MOCZU | |
| erytrocyty | wynik prawidłowy: do 3 erytrocytów w polu widzenia (wpw) wynik nieprawidłowy: wykazanie obecności erytrocytów świeżych lub wyługowanych w liczbie powyżej 3 wpw; erytrocyty świeże, o niezmienionym wyglądzie komórek pojawiają się w przebiegu infekcji, stanów zapalnych czy nowotworów dolnych dróg moczowych (moczowodów, pęcherza lub cewki moczowej); erytrocyty wyługowane mają wyblakły odcień i nierówne brzegi komórek, co jest konsekwencją ich “przeciskania się” przez kanaliki nerkowe; ich obecność wynika zatem z zaburzenia pracy nerek |
| leukocyty | wynik prawidłowy: do 4 leukocytów wpw wynik nieprawidłowy: powyżej 4 leukocytów, co wskazuje na zakażenie lub stan zapalny dróg moczowych, kamicę nerek |
| bakterie | wynik prawidłowy: brak bakterii wynik nieprawidłowy: obecność bakterii, co wymaga wykonania posiewu moczu |
| nabłonki płaskie | wynik prawidłowy: do 5 nabłonków wpw wynik nieprawidłowy: powyżej 5 wpw, co może wskazywać na stan zapalny dróg moczowych lub infekcję bakteryjną |
| nabłonki okrągłe | wynik prawidłowy: brak nabłonków okrągłych wynik nieprawidłowy: obecność nabłonków okrągłych, które pojawiają się przy uszkodzeniu cewek nerkowych |
| wałeczki | wałeczki szkliste wynik prawidłowy: do 3 wpw wynik nieprawidłowy: powyżej 3 wałeczków wpw, taka zmiana pozbawiona jest znaczenia klinicznego wałeczki ziarniste wynik prawidłowy: brak wałeczków wynik nieprawidłowy: obecność wałeczków ziarnistych, które pojawiają się w uszkodzeniach miąższu nerkowego wałeczki leukocytowe wynik prawidłowy: brak wałeczków wynik nieprawidłowy: obecność wałeczków leukocytowych, co przemawia za obecnością odmiedniczkowego lub śródmiąższowego zapalenia nerek wałeczki erytrocytarne wynik prawidłowy: brak wałeczków wynik nieprawidłowy: pojawienie się w moczu wałeczków erytrocytarnych, co zazwyczaj wskazuje na zapalenie kłębuszków nerkowych wałeczki nabłonkowe wynik prawidłowy: brak wałeczków wynik nieprawidłowy: obecność wałeczków nabłonkowych, charakterystyczna dla uszkodzenia cewek nerkowych |
Badanie ogólne moczu w ciąży
W ciąży konieczne jest wykonanie regularne wykonywanie badania ogólnego moczu. Zalecane jest badanie zaraz po potwierdzeniu ciąży, a następnie — raz w miesiącu. Badanie to umożliwia wstępną diagnostykę zakażeń dróg moczowych.
Ciąża zwiększa ryzyko infekcji bakteryjnej pęcherza czy cewki moczowej, ale zakażenia te mogą być mylone z takimi objawami ciąży jak dyskomfort w okolicy podbrzusza czy parcie na pęcherz.
Dlatego regularne wykonywanie badania moczu pozwala na szybkie wykazanie obecności bakterii w drogach moczowych. Ma to istotne znaczenie dla prawidłowego przebiegu ciąży i rozwoju płodu
Badanie moczu w ciąży pozwala ponadto na wykrycie stanu przedrzucawkowego, któremu towarzyszy obecność białka w moczu. Z kolei pojawienie się glukozy w moczu w ciąży wymaga przeprowadzenia dokładniejszych badań pod kątem cukrzycy ciężarnych.
Posiew moczu
Wykazanie obecności bakterii w badaniu ogólnym moczu wymaga wykonania posiewu. To badanie pozwala określić dokładnie liczbę bakterii w moczu oraz gatunek bakterii. Jednocześnie wykonywany jest tzw. antybiogram, czyli wrażliwość wyizolowanego gatunku bakterii na konkretne antybiotyki.
Aby wynik posiewu moczu był wiarygodny, konieczne jest odpowiednie pobranie próbki moczu do badania. Ma to na celu zredukowanie ryzyka zanieczyszczenia moczu bakteriami bytującymi na skórze i przy ujściu cewki moczowej. Oto instrukcja krok po kroku, jak pobrać mocz do badania bakteriologicznego:
- Należy zakupić w aptece specjalny jałowy pojemniczek na mocz.
- Dokładnie podmyć okolice płciowe wodą z mydłem i osuszyć je ręcznikiem papierowym.
- Umyć ręce wodą z mydłem i osuszyć je, po czym pobrać próbkę moczu ze środkowego strumienia. Należy uważać, aby unikać dotykania dłońmi wewnętrznych ścianek pojemniczka na mocz.
- Próbkę moczu należy jak najszybciej dostarczyć do laboratorium, maksymalnie do dwóch godzin od pobrania próbki.
Wskazaniem do wykonania posiewu moczu jest obecność bakterii w badaniu ogólnym moczu. Ponadto posiew warto wykonać przy podejrzeniu zakażenia dróg moczowych. Objawy, które mogą sugerować zakażenie układu moczowego to m.in. ból podbrzusza, pieczenie cewki moczowej podczas oddawania moczu, parcie na pęcherz.
Dobowa zbiórka moczu
Niekiedy w celu wykonania pewnych oznaczeń w moczu konieczne jest przeprowadzenie tzw. dobowej zbiórki moczu. Dotyczy to m.in.:
- sodu
- potasu
- wapnia
- jodu
- magnezu
- białka
- kwasu moczowego
- kreatyniny
- mocznika
- kortyzolu
- 17-ketosteroidów
Podobnie jak w przypadku badania ogólnego czy posiewu, ogromne znaczenie ma prawidłowe przeprowadzenie zbiórki moczu. Należy zaopatrzyć się w duży pojemnik do dobowej zbiórki moczu (o objętości 2-3 litry i z podziałką pozwalającą oszacować dokładnie objętość) oraz mały, tradycyjny pojemniczek do pobrania próbki moczu.
Dzień przed badaniem i w dniu badania należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego oraz pić minimum 2 litry płynów dziennie. Zbiórka rozpoczyna się o poranku od oddania całej pierwszej mikcji do toalety. Należy zanotować godzinę pierwszej mikcji i od tego momentu zbierać każdą porcję moczu przez 24 godziny.
Każda objętość moczu powinna być zbierana i zlewana do dużego pojemnika, który powinien być przechowywany w lodówce. Zbiórka powinna być realizowana przez cały dzień i zakończona o poranku dnia następnego, gdy oddawana jest poranna próbka moczu.
Wówczas należy określić objętość całego moczu, zamieszać całość i pobrać niewielką objętość do małego pojemniczka (około 100 ml). Pojemniczek należy podpisać imieniem i nazwiskiem, zanotować całkowitą objętość zebranego moczu i jak najszybciej dostarczyć próbkę do laboratorium.
Należy pamiętać, aby przed dokonaniem dobowej zbiórki moczu dokładnie dowiedzieć się w laboratorium, jak powinna być przeprowadzona taka zbiórka. W przypadku oznaczania niektórych parametrów konieczne może być dodanie do moczu specjalnego środka konserwującego.
Dodatkowe badania moczu
W moczu można wykonać specjalistyczne badania. Oto przykłady kilku z nich:
- mikroalbuminuria, czyli badanie pozwalające na wykrycie nawet niewielkich ilości albuminy; badanie to jest wczesnym wskaźnikiem niewydolności nerek
- pośredni test dysbiozy, polegający na oznaczeniu w moczu poziomu kwasów organicznych, będących metabolitami bakterii obecnych w przewodzie pokarmowym
- metabolity witamin z grupy B, takie jak kwas metylomalonowy, kwas ksanturenowy, kwas alfa-ketoizowalerianowy oraz alfa-ketoizokapronowy
- hormony i ich metabolity, np. metoksykatecholaminy będące metabolitami adrenaliny i noradrenaliny, kortyzolu
Badanie moczu, które jest całkowicie nieinwazyjne i w pełni bezpieczne pozwala zatem na oznaczenie wielu parametrów. Umożliwia to zdiagnozowanie wielu schorzeń, a także monitorowanie przebiegu chorób i ocenę skuteczności ich leczenia.
Pobierz darmowego e-booka o diecie śródziemnomorskiej:
-min.webp)
Komentarze0Dodaj komentarz