11 korzyści zażywania niacyny + niedobór i nadmiar witaminy

Niacyna, czyli witamina B3 to jest substratem w procesie syntezy NAD+ oraz NADH+, czyli koenzymów niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Mianem niacyny określany jest zarówno kwas nikotynowy, jak i amid kwasu nikotynowego.

Witamina ta odpowiedzialna jest za prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, odpornościowego i hormonalnego. Niacyna wpływa ponadto doskonale na samopoczucie psychiczne i wpływa pozytywnie na wygląd.

1.Niacyna wpływa korzystnie na profil lipidowy krwi

Niacyna może normalizować poziom poszczególnych składowych lipidogramu – cholesterolu całkowitego oraz jego frakcji LDL i HDL, a także trójglicerydów. Już od lat 50 –tych ubiegłego wieku niacyna stosowana była w terapii hipercholesterolemii – w terapii sprawdzały się jednak bardzo wysokie dawki niacyny, niemal 100 – krotnie większe niż zalecane dzienne spożycie. Dzięki takiej terapii możliwe było uzyskanie redukcji poziomu cholesterolu LDL o 10 – 25%, lipoprotein (a) o 10 – 30% oraz trójglicerydów o 20 – 50%, a także zwiększenie poziomu cholesterolu HDL o 10 – 30% (1).

Nie brakuje także aktualnych badań świadczących o korzystnym wpływie niacyny na redukcję poziomu „złego” cholesterolu LDL oraz zwiększenia stężenia „dobrego” cholesterolu HDL  (2, 3, 4). Niacyna normalizuje ponadto poziom trójglicerydów we krwi i cholesterolu całkowitego (5).

Dzięki pozytywnemu wpływowi na lipidogram, niacyna może redukować ryzyko wystąpienia takich niepożądanych zdarzeń jak zawał serca czy udar mózgu. W badaniu przeprowadzonym w latach 70 – tych ubiegłego wieku wykazano pozytywny wpływ suplementacji niacyny u pacjentów z przebytym zawałem serca. Poza korzyściami w postaci obniżenia poziomu cholesterolu i trójglicerydów we krwi, wykazano mniejszą częstość występowania zawałów serca zarówno podczas trwania badania, jak i spadek ogólnej śmiertelności wykazany 9 lat po zakończeniu testu (6, 7).

Pozytywny wpływ niacyny na profil lipidowy sprowadza się ponadto do ograniczenia kumulacji lipidów w wątrobie (8).

2. Niacyna wspomaga pracę układu sercowo – naczyniowego

Niacyna obniża poziom cholesterolu całkowitego oraz cholesterolu LDL i zwiększa poziom cholesterolu HDL – a takie zmiany w lipidogramie uznawane są za doskonałą profilaktykę miażdżycy i innych chorób serca. Wykazano m. in. związek między stosowaniem diety bogatej w niacynę a redukcją epizodów zawału serca (w tym zawału prowadzącego do śmierci) czy ograniczeniem chorób tętnic (9).

Także metaanaliza obejmująca ponad 5000 pacjentów wykazała związek miedzy suplementowaniem niacyny a redukcją zdarzeń sercowo – naczyniowych (10).

3. Niacyna w terapii migren i napięciowych bólów głowy

U podłoża bólów migrenowych leży zwężenie, a potem następowe, nadmierne rozszerzenie naczyń krwionośnych w mózgu. Stosowanie niacyny przyjmowanej doustnie lub dożylnie sprzyja poszerzeniu podskórnych naczyń krwionośnych, co może przekładać się na rozszerzenie naczyń  wewnątrzczaszkowych i zapobieganie późniejszemu zwężeniu naczyń mózgowych. Takie działanie niacyny wynika z pobudzenia syntezy prostaglandyn (11, 12). Stanowi to skuteczną profilaktykę bólów migrenowych.

Dożylne podanie niacyny może ponadto przerwać ostry atak napięciowego bólu głowy (13), zaś profilaktyczna suplementacja niacyny może okazać się pomocna w zapobieganiu rozwojowi kolejnych napadów bólu. Wówczas potencjalny mechanizm działania niacyny wynikać może z zwiększenia metabolizmu energetycznego w mitochondriach mięśni oraz sprawniejszego dotlenienia i odżywienia komórek, co redukuje napięcie mięśniowe (14).

4. Niacyna w profilaktyce cukrzycy typu 1

Cukrzyca typu 1 to schorzenie o podłożu genetycznym, rozwijające się po zadziałaniu czynnika wyzwalającego – może być nim np. infekcja (15). W przebiegu choroby charakterystyczne jest syntetyzowanie przeciwciał przeciwko antygenom wysp trzustkowych, a ich miano jest wskaźnikiem procesu autoimmunologicznego. Suplementowanie niacyny nie prowadzi co prawda do spadku miana autoprzeciwciał, ale przynosi poprawę w teście oceniającym pierwszą fazę wydzielania insuliny FPIR.

Może to wskazywać na ochronne działanie niacyny względem komórek beta trzustki, co możliwe jest na drodze zmniejszenia stresu oksydacyjnego, obniżenia aktywności syntazy tlenku azotu oraz indukcji apoptozy w leukocytach naciekających komórki trzustki (16).

5. Niacyna chroni skórę

Niacyna może wspomagać procesy gojenia się w przypadku poparzeń skóry (17), ponadto może chronić przed negatywnym oddziaływaniem promieniowania UV. Działanie fotoprotekcyjne wykazuje zarówno niacyna stosowana doustnie, jak i aplikowana miejscowo na skórę (18). Ponadto stosowanie niacyny może chronić przed rozwojem raka skóry – stosowanie 500 mg niacyny 2 razy dziennie przez okres 2 miesięcy redukowało ryzyko rozwoju raka skóry u osób z grupy podwyższonego ryzyka (19).

Pozytywny wpływ niacyny na skórę sprowadza się ponadto do zwiększenia elastyczności skóry, redukcji zmarszczek, zaczerwienienia oraz przebarwień (20).

6. Niacyna działa neuroprotekcyjnie

W modelach zwierzęcych wykazano potencjalne działanie neuroprotekcyjne niacyny. Jednym z potencjalnych mechanizmów działania witaminy B3 jest ochrona przed zespołem alkoholowym płodu FAS.

FAS to najważniejsza niegenetyczna przyczyna opóźnienia umysłowego, będąca konsekwencją spożywania przez kobiety w ciąży alkoholu. Etanol indukuje apoptozę neuronów, wynikającą z aktywacji kaspazy 3. Niacyna może hamować aktywność kaspazy, wykazując tym samym działanie neuroprotekcyjne (21).

Ponadto niacyna może wykazywać działanie neuroprotekcyjne po udarze mózgu (22).

7. Niacyna kontra rak wątroby

Badania na szczurzej linii komórek nowotworowych raka wątroby wykazały, iż zastosowanie niacyny może hamować proliferację komórek nowotworowych (23).

8. Niacyna może zwiększać wrażliwość tarczycy na leczenie jodem radioaktywnym

Jedną z metod leczenia nowotworów tarczycy oraz nadczynności gruczołu jest stosowanie jodu radioaktywnego. Niacyna zwiększa wrażliwość tarczycy na stosowane dawki terapeutyczne, umożliwiając osiągnięcie lepszego efektu terapeutycznego przy zastosowaniu niższych dawek jodu (24).

9.Niacyna sprzyja zachowaniu długowieczności

Niacyna może sprzyjać długowieczności na drodze licznych mechanizmów. Jednym z nich jest zwiększenie poziomu NAD+, co przekłada się na zwiększenie potencjału energetycznego komórek. Inne mechanizmy dotyczą zwiększenia poziomu leptyny i adiponektyny (25), a także spadku poziomu białka stanu zapalnego CRP (26).

10. Niacyna łagodzi stany zapalne

Niacyna wykazuje działanie przeciwzapalne, a jej stosowanie może przynieść korzyści w terapii stanów zapalnych (27, 28).

11. Niacyna wspomaga terapię artretyzmu

Artretyzm to choroba zapalna nerek i stawów, będąca konsekwencją nadmiernego gromadzenia się kwasu moczowego. Suplementacja niacyny może pomóc złagodzić objawy artretyzmu, łagodząc stan zapalny i poprawiając mobilność ruchową stawów (29), co umożliwia zredukowanie dawek niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

Zapotrzebowanie na niacynę i źródła w diecie

Zalecane dzienne spożycie niacyny dla poszczególnych grup wiekowych przedstawia się następująco (30):

  • do 6 m. ż. – 2 mg
  • od 7 do 12 m. ż – 4 mg
  • od 1 do 3 lat – 6 mg
  • od 4 do 8 lat – 8 mg
  • od 9 do 13 lat – 12 mg
  • od 14 do 18 lat – 14 mg dziewczęta, 16 mg chłopcy
  • kobiety – 14 mg
  • kobiety w ciąży – 18 mg
  • kobiety karmiące piersią – 17 mg
  • mężczyźni – 16 mg

Niacynę znaleźć można zarówno w produktach pochodzenia zwierzęcego, jak i roślinnego. Zazwyczaj w produktach odzwierzęcych takich jak wołowina, drób i ryby znaleźć można średnio 5 – 10 mg niacyny na 100 g produktu; z kolei produkty roślinne zawierają średnio o połowę mniej niacyny. Znajduje się ona m. in. w orzechach, pełnych ziarnach zbóż, bananach, rodzynkach, nasionach słonecznika czy strączkach oraz produktach fortyfikowanych witaminą B3 (31).

↓ Niedobór niacyny – przyczyny i objawy

Niedobór niacyny może wynikać z niewystarczającego spożycia niacyny, a także tryptofanu, który przekształcany jest do NAD. Grupy zwiększonego ryzyka niedoboru niacyny to (32) :

  • osoby ze znacznym niedożywieniem
  • osoby spożywające zbyt mało ryboflawiny, pirydoksyny i żelaza, co zaburza konwersję tryptofanu w niacynę
  • osoba cierpiąca na chorobę Hartnupa, czyli genetycznie uwarunkowane zaburzenie wchłaniania tryptofanu w jelicie cienkim
  • osoba cierpiąca na zespół rakowiaka

Objawy łagodnego niedoboru niacyny obejmują m. in. przewlekłe zmęczenie, bóle głowy, podrażnienie i zaczerwienienie skóry, stany depresyjne czy kłopoty z pamięcią. Z kolei ciężki niedobór niacyny prowadzi do rozwoju groźnej choroby – pelagry (33).

Charakterystycznym objawem u chorych na pelagrę jest zapalenie skóry występujące zwłaszcza na jej odsłoniętych partiach. Objęta stanem zapalnym skóra staje się ciemna, szorstka, jest bardziej narażona na zakażenia bakteryjne.

Na twarzy pojawić może się symetryczny rumień, a język często przybiera barwę jaskrawoczerwoną. Poza zmianami skórnymi, pelagra charakteryzuje się apatią, bólami głowy, zmęczeniem oraz objawami neurologicznymi:

  • stanami paranoidalnymi
  • depresją
  • zaburzeniami pamięci
  • halucynacjami wzrokowymi i słuchowymi (34).

↑ Nadmiar niacyny – przyczyny i objawy

Brak jest doniesień dotyczących negatywnych skutków wynikających ze spożycia nadmiaru niacyny wraz z dietą. Możliwe jest natomiast pojawienie się efektów ubocznych po przyjęciu większych dawek niacyny w suplementach diety. Dopuszczalne dzienne spożycie niacyny dla osoby dorosłej to 35 mg (35).

Przyjmowanie niacyny w dawce 30 – 50 mg zazwyczaj skutkuje zaczerwienieniem skóry, mrowieniem i pieczeniem. Rzadziej pojawia się wysypka skórna, bóle głowy czy spadek ciśnienia krwi.  Z kolei przyjmowanie dawek rzędu 1000 – 3000 mg na dobę prowadzi do znacznego niedociśnienia, nudności i bólów brzucha, upośledzonej tolerancji glukozy i insulinooporności oraz zaburzeń widzenia (36) .

Długotrwałe stosowanie wysokich dawek niacyny może wywołać efekt hepatotoksyczny (37). Kolejnym powikłaniem może być trombocytopenia (38)..



Artykuł ma charakter informacyjny. Jest obiektywną analizą aktualnych badań naukowych, zgodnych z metodologią EBM. Nie stanowi jednak diagnozy ani porady medycznej. Leczeniem może zajmować się tylko Twój lekarz prowadzący.



Autor: lek. stom. Marek Skoczylas