13 fenomenalnych właściwości mniszka

Mniszek lekarski zwany również „mleczem” często rośnie na zielonych połaciach łąk oraz trawnikach. I mimo że wiele osób traktuje go jak zwykły chwast, okazuje się, że ma on bardzo wszechstronne zastosowanie. Dobrze działa na wątrobę i obniża poziom glukozy we krwi, pozytywnie wpływa na skórę oraz reguluje poziom cholesterolu. A to dopiero początek.

Mimo że w dzieciństwie żółte kwiaty mniszka towarzyszyły nam  w codziennych zabawach, niewielu z nas zna ich lecznicze właściwości. A szkoda, bo mniszek ma ich naprawdę dużo. Warto więc przyjmować go w postaci herbaty, sałatki czy też orzeźwiającego smoothie. W jakim celu?

1. Mniszek ma działanie antyoksydacyjne

Przeciwutleniacze to małe cząsteczki, które chronią organizm przed działaniem wolnych rodników. Te z kolei przyspieszają proces starzenia się oraz rozwój wielu chorób. Antyoksydanty pomagają więc utrzymać organizm w dobrej kondycji.

W mniszku znajduje się duża ilość beta-karotenu, który chroni komórki przed uszkodzeniem oraz stresem oksydacyjnym (1). Oprócz tego, w płatkach oraz liściach „mlecza” zawarte są związki fenolowe, które wyróżniają się działaniem przeciwutleniającym we krwi (2). 

Aby sprawdzić działanie zawartych w roślinie substancji na żywych organizmach, w 2014 roku naukowcy przeprowadzili badanie na myszach z białaczką. Okazało się, że substancje zawarte w „mleczu”, dzięki właściwościom antyoksydacyjnym, skutecznie chroniły komórki zwierząt (3).

2. Roślina kontroluje poziom cukru

Kwas cykoriowy i kwas chlorogenowy, które znajdują się w roślinie, mogą przyczyniać się do regulowania poziomu glukozy we krwi. Co istotne, znajdują się praktycznie w każdej części rośliny. Na czym dokładnie polega ich działanie?

Na przykład na tym, że zmniejszają one metabolizm węglowodanów, co już może wpływać na zmniejszenie ilości glukozy w organizmie (4).

Przede wszystkim jednak stymulują one produkcję insuliny oraz wpływają na lepsze wchłanianie się glukozy do komórki (wykorzystanie). To z kolei zwiększa wrażliwość na insulinę (5). 

3. Mniszek wpływa na kondycję wątroby

Wątroba jest oczyszczającą bazą organizmu a do tego wytwarza żółć, która jest potrzebna do właściwego trawienia tłuszczów. To jedyny ludzki organ który potrafi się regenerować, jednak nieodpowiednia dieta oraz niezdrowy styl życia często doprowadzają do jego zniszczenia. 

Aby sprawdzić jak zawarte w mniszku substancje wpływają na wątrobę, naukowcy przeprowadzili badanie na myszach. Były one narażone na działanie toksycznych substancji, tymczasem – jak się okazało – pewne składniki wpłynęły na ochronę tkanki wątrobowej. Badacze stwierdzili, że jest to zasługa antyoksydantów zawartych w mniszku (6). Znajdujące się w niej witaminy A i C oraz karotenoidy sprawiają, że wątroba ma lepsze właściwości detoksykujące, a samego mniszka warto stosować również przy zatruciach.

Wyciąg z korzenia mniszka lekarskiego zmniejsza aktywność dysmutazy ponadtlenkowej w wątrobie, zmniejsza zwłóknienie wątroby. Ekstrakt z liści mniszka lekarskiego hamuje akumulację lipidów w wątrobie i zmniejsza insulinooporność wywołaną dietą.

Wyciąg mniszka lekarskiego wykazuje silne działanie przeciwwirusowe przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu B i działanie ochronne na hepatocyty in vitro (7a).

W 2013 r. przeprowadzono na myszach inne badanie. Okazało się, że zawarte w mniszku lekarskim substancje przyczyniają się jednocześnie do obniżenia poziomu tłuszczu w wątrobie oraz poziomu cholesterolu. Jest więc bardzo prawdopodobne, że już w niedalekiej przyszłości niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby będzie leczona właśnie z wykorzystaniem składników tej rośliny (8).

4. Substancje w roślinie mogą obniżać ciśnienie i poprawiać krążenie

Nadciśnienie tętnicze może być przyczyną wielu schorzeń oraz powikłań. W tym momencie nie ma badań, z których wynika wprost, że substancje zawarte w mniszku mogą obniżać ciśnienie. Wiadomo jednak że przyczynia się do tego potas, który znajduje się w tej roślinie. I ta właściwość została już wielokrotnie potwierdzona badaniami klinicznymi (9). 

Mniszek wpływa również na poprawę krążenia, a do tego oczyszcza krew. Jest to możliwe dzięki zawartym w nim solom mineralnym, witaminom, kwasom organicznym oraz terpenom. Wpływają on w ten sposób na funkcjonowanie komórek, a tym samym – stan całego organizmu.

5. Roślina może regulować poziom cholesterolu

Jak już wspomnieliśmy wcześniej, mniszek może okazać się przydatny w obniżaniu poziomu cholesterolu. Przykładowo, w jednym z badań dodawano wyciąg z tej rośliny królikom, które były na diecie z wysokim poziomem cholesterolu. Wyniki eksperymentu wskazują na to, że zwierzęta, którym podawano w tym czasie mniszka lekarskiego, miały mniejsze stężenie cholesterolu we krwi (9).

6. Mniszek może zmniejszać ryzyko nowotworów

W tym momencie odsetek osób chorych na nowotwory wciąż wzrasta. Jak się okazuje mniszek może minimalizować ryzyko niektórych ich rodzajów. Przykładowo może on hamować rozwój raka wątroby, okrężnicy oraz trzustki (9). 

Zawiera on antyoksydanty takie, jak witamina C czy luteolina, które – dzięki temu że zwalczają wolne rodniki – minimalizują ryzyko zachorowania na raka. Co więcej, sama luteolina w dużej mierze niszczy komórki nowotworowe, dzięki czemu nie mogą się one reprodukować. Jednocześnie nie przyczynia się do uszkadzania komórek zdrowych, co odróżnia ją od chemioterapii czy radioterapii (10). Tego rodzaju działanie okazało się szczególnie widoczne w przypadku nowotworu prostaty

7. Roślina ma działanie moczopędne

Picie herbaty z mniszka przyczynia się do większej częstotliwości oddawania moczu, dzięki czemu mniejsza ilość wody zostaje zatrzymana w organizmie. W badaniu pod nadzorem Narodowych Instytutów Zdrowia wynikło, że mniszek lekarski zwiększa częstotliwość oddawania moczu już w ciągu pięciu godzin od jego przyjęcia (11).

Co więcej, sprzyja to szybszemu usuwaniu z niego toksyn. Warto dodać, że w tradycyjnej medycynie chińskiej używano też mniszka do leczenia infekcji dróg moczowych (12). 

Właściwości moczopędne mniszka lekarskiego powiązane są ze sporą zawartością witaminy C, kwasu foliowego oraz pierwiastków, takich jak: żelazo, wapń, potas i mangan. Wszystkie te składniki wpływają na wydalanie związków azotowych z moczem.

8. Mniszek lekarski dobrze wpływa na skórę

Zawarty w mniszku lekarskim sok wyróżnia się tym, że skutecznie zwalcza grzyby, bakterie oraz owady (13). Doskonale sprawdzi się w przypadku skóry swędzącej, siniaków czy egzemy, nie narażając jej jednocześnie na żadne skutki uboczne. Znajduje się w nim sporo witaminy A, dzięki czemu sprawdza się również przy trądziku. 

Znajdujące się w roślinie substancje wpływają na prawidłowe działanie hormonów oraz usuwanie toksyn z organizmu. Mniszek jest  również źródłem witaminy C, która wpływa na szybsze gojenie się ran oraz zmniejsza widoczność blizn. Przy okazji rozjaśnia cerę. 

Kwasy organiczne, antyoksydanty oraz związki antybakteryjne i wirusowe sprawiają, że roślina doskonale sprawdzi się także w przypadku kurzajek, brodawek oraz łupieżu. W przypadku tych dwóch pierwszych dolegliwości należy zastosować jedynie okład, aby zobaczyć jak zmniejsza się ich widoczność. Badania wykazały też, że mniszek chroni skórę również przed promieniami UVB oraz przedwczesnym starzeniem (14).

9. Mniszek poprawia działanie układu pokarmowego

Mniszek jest bogatym źródłem inuliny,  która – jak się okazuje –  pomaga w funkcjonowaniu układu pokarmowego (17). Poprawia trawienie, aktywizuje wątrobę do pracy, a jednocześnie ułatwia przepływ żółci. Co więcej, ochrania nas przed zaparciami oraz biegunkami, stymulując ruchy jelit. W przypadku tego typu problemów często rekomenduje się przyjmowanie mniszka dzieciom. Może okazać się on pomocny również przy niestrawności oraz zespole jelita drażliwego.

Warto dodać, że mniszek zawiera w liściach sporą ilość błonnika, który usprawnia przemianę materii. Regularne spożywanie tego składnika przyczynia się z kolei do poprawy kondycji przewodu pokarmowego oraz zmniejsza obciążenie jelit. Co więcej, może on działać profilaktycznie przeciwko takim schorzeniom, jak zespół jelita drażliwego czy kamienie nerkowe (16).

10. Mniszek może pomóc utracić kilka kilogramów

Wszyscy wiemy, że odchudzanie nie jest łatwe i wymaga dużej samodyscypliny. Trwają obecnie badania nad powiązaniem właściwości mniszka z odchudzaniem (17). Niektórzy naukowcy uważają, że dzięki temu, że przyspiesza on metabolizm węglowodanów oraz przyczynia się do zmniejszenia absorpcji tłuszczów, może wspomagać on cały proces (18).

11. Roślina może zwalczać wirusy i bakterie

Mniszek może przydać się również w walce z wirusami. Naukowcy udowodnili, że wyciąg z tej rośliny zahamował rozwój grypy oraz wirusa HIV-1 (19, 20). Co więcej, u zwierząt, którym podawano ekstrakt z mniszka, odnotowano większą odporność na infekcje (21, 22). W innych badaniach okazało się, że substancje zawarte w mniszku efektywnie zwalczają bakterie Gram-dodatnie, jak i Gram-ujemne (23).

12. Roślina chroni kości

W mniszku zawarta jest spora ilość wapnia oraz witaminy K –  oba składniki wpływają na zdrowie kości. Do tego witamina C oraz luteolina, czyli dwa silne antyoksydanty, ochraniają je przed działaniem wolnych rodników. W ten sposób przyczyniają się także do zapobiegania utraty gęstości kości oraz pojawianiem się takich chorób, jak osteoporoza czy też zapalenie stawów (24). 

13. Mniszek zmniejsza stany zapalne

Stany zapalne najczęściej występują w przypadku różnych chorób, a także po urazach. Niestety, prowadzą one także do wielu schorzeń. Badacze udowadniają, że w takim przypadku może okazać się przydatny mniszek lekarski, którego podanie zmniejsza ilość markerów stanu zapalnego w komórkach (25, 26).

Laktony seskwiterpenowe i fenylopropanoidy wywierają działanie przeciwzapalne, a laktony seskwiterpenowe wykazują również działanie przeciwnowotworowe i przeciwdrobnoustrojowe. Związki te oddziałują na szlaki takie jak NF-κB, Akt, MEK, ERK, TNF. Co więcej, w jednym z badań okazało się że przyjmowanie mniszka może przyczynić się do leczenia zapalenia płuc (27).

Przeciwwskazania

Należy pamiętać, że nie wszystkim można podawać mniszka – istnieje pewien odsetek osób, u których może wywołać on różne skutki uboczne. Przede wszystkim mniszka lekarskiego nie powinny przyjmować osoby z uczuleniem na tę roślinę. Odradza się jego zażywanie również osobom zmagającym się z:

  • kamicą żółciową,
  • chorobami nerek,
  • nadmiernym wydzielaniem soków żołądkowych.
  • niedrożnością dróg żółciowych i jelit,
  • ropniakami pęcherzyka żółciowego,
  • wrzodami żołądka i dwunastnicy.

Nie wiadomo również do końca, jakie działanie wywołuje on u kobiet w ciąży oraz matek karmiących piersią. Dla większości osób jest jednak całkowicie bezpieczny.

Dawkowanie

Stosować zgodnie z zaleceniami producenta. Wysuszony korzeń stosować w ilości 3 do 4 g, natomiast jako wywar 4 do 10 g. Pić do 3 razy dziennie; suchy ekstrakt, do 600 mg dziennie (EMAE 2008 (28)).

Interakcje

Istnieją pewne dowody, że mniszek lekarski może zmieniać wchłanianie cyprofloksacyny na podstawie badań na zwierzętach..



Artykuł ma charakter informacyjny. Jest obiektywną analizą aktualnych badań naukowych, zgodnych z metodologią EBM. Nie stanowi jednak diagnozy ani porady medycznej. Leczeniem może zajmować się tylko Twój lekarz prowadzący.



Autor: lek. stom. Marek Skoczylas