9 korzyści biotyny (witaminy H) dla zdrowia + objawy niedoboru i nadmiaru.

Biotyna, czyli witamina B7 (zwana także witaminą H) to jedna z witamin z grupy B, która kojarzona jest przede wszystkim z pozytywnym wpływem na kondycję włosów. I rzeczywiście – witamina ta pomaga utrzymać nienaganny wygląd włosów, skóry i paznokci.

Nie bez przyczyny biotyna nazywana jest witaminą piękności. Ale to nie koniec jej cennych właściwości, gdyż biotyna – podobnie jak pozostałe witaminy z grupy B wspomaga funkcjonowanie licznych narządów i układów oraz reguluje przebieg procesów metabolicznych. Oto dlaczego biotyna jest cennym związkiem odżywczym, a niekiedy nawet terapeutycznym.

1. Biotyna wzmacnia włosy, skórę i paznokcie

Biotyna jest związkiem potrzebnym dla prawidłowego funkcjonowania włosów, paznokci i skóry. Wynika to m. in. z faktu, iż biotyna zawiera w swojej cząsteczce siarkę, czyli pierwiastek wchodzący w skład keratyny – podstawowego budulca białkowego włosów czy paznokci.

Ponadto biotyna reguluje przemiany kwasów tłuszczowych, co ma znaczenie dla zachowania prawidłowego metabolizmu skóry i wzmocnienia fizjologicznego lipidowego płaszcza ochronnego. A to przekłada się nie tylko na zdrowy wygląd skóry, ale także wzmocnienie mieszków włosowych (1).

Jak biotyna wpływa na włosy? Witamina B7 zwiększa grubość, elastyczność i połysk włosów, co wynika ze wzmacniania macierzy włosów oraz wytwarzaniu mocnych wiązań siarkowych (2).

Z kolei wpływ biotyny na skórę sprowadza się do łagodzenia stanów zapalnych, działania nawilżającego oraz regenerującego, a także rozjaśniania przebarwień skórnych (3).

Ponadto biotyna wspomaga gojenie się skóry (4). Natomiast wpływ biotyny na paznokcie sprowadza się do wzmocnienia płytki paznokciowej, zwiększenia twardości i odporności paznokci na złamania (5).

Nie od dziś wiadomo, że kondycja włosów, skóry i paznokci uzależniona jest w dużej mierze od stanu odżywienia organizmu. Wynika to z faktu, iż szybko dzielące się komórki, o intensywnym metabolizmie (takie jak komórki skóry czy mieszki włosowe) bardzo szybko reagują nie niedobory wielu składników.

Nie inaczej jest w przypadku biotyny. Jej zbyt niski poziom w organizmie przyczynia się do osłabienia włosów i ich nadmiernego wypadania, a także ich matowości i łamliwości. Wówczas suplementacja biotyny przynosi efekt w postaci wzmocnienia włosów i zredukowania ich wypadania. Taki efekt nie jest jednak zauważalny u osób bez niedoboru biotyny (6).

Ponadto suplementacja biotyny skutkuje wzmocnieniem paznokci i pogrubieniem płytki paznokciowej (7).

2. Biotyna a prawidłowy rozwój płodu

Podczas ciąży zwiększa się zapotrzebowanie organizmu kobiety na wiele składników – a jednym z nich jest biotyna. Z tego względu w ciąży może wystąpić niedobór tego pierwiastka (8).

Jaki może to mieć wpływ na rozwój płodu? Niski poziom biotyny u kobiety ciężarnej może skutkować pojawieniem się wad rozwojowych płodu, zwłaszcza rozszczepienia podniebienia (9).

Może to być efektem zaburzenia metabolizmu tłuszczów, spadku aktywności karboksylaz oraz zwiększenia destabilizacji genomu.

3.Wpływ biotyny na układ odpornościowy

Biotyna zwiększa syntezę interleukiny 1β czy interferonu gamma, co umożliwia skuteczną walkę z infekcjami wirusowymi i bakteryjnymi (10). Niedobór biotyny może prowadzić do zaburzenia funkcjonowania układu immunologicznego. Niekorzystne zmiany mogą dotyczyć m. in. nadmiernej sekrecji cytokin prozapalnych, a także nasilonej syntezy reaktywnych form tlenu (11).

Może to skutkować rozwojem przewlekłych chorób o podłożu zapalnym. Spadek odporności skorelowany z niedoborem biotyny wynikać może także z zaburzenia funkcji komórek odpornościowych, w tym różnicowania limfocytów T i B, funkcjonowania makrofagów i syntezy przeciwciał (12).

U kobiet cierpiących na wrodzone zaburzenie metabolizmu biotyny (niedobór biotynidazy) cierpią one na nawracające stany zapalne pochwy i w takim przypadku suplementacja biotyny może przynieść korzyści (13).

4. Biotyna może ograniczyć rozwój stanów zapalnych oraz alergii

Z racji działaniu immunomodulującego biotyna wpływa na przebieg stanów zapalnych i alergii. Biotyna może oddziaływać na funkcjonowanie układu immunologicznego za pośrednictwem zależnych od biotyny karboksylaz. Niedobór biotyny sprzyja rozwojowi stanów zapalnych, np. u dzieci dotkniętych wrodzonym zaburzeniem metabolizmu biotyny stwierdzany jest niedobór IgA oraz częste infekcje grzybami Candida dermatitis (14).

U myszy z niedoborem biotyny, które narażone były na kontakt z niklem, reakcja alergiczna była nasilona bardziej niż w grupie kontrolnej. Znalazło to wyraz m. in. w nasilonej syntezie Il – 1. Może to wskazywać na potencjalne korzyści z zastosowania biotyny u osób uczulonych na metale (15).

5. Biotyna wpływa na metabolizm energetyczny organizmu

Biotyna jest koenzymem dla karboksylaz – enzymów kluczowych dla przebiegu wielu reakcji biochemicznych, w tym syntezy kwasów tłuszczowych, procesach glukoneogenezy czy cyklu kwasu cytrynowego. Rolą biotyny w tych reakcjach jest przenoszenie grupy karboksylowej na rozmaite związki organiczne (16).

Zbyt niski poziom biotyny w organizmie może objawiać się zmęczeniem i brakiem energii, a także przyrostem masy ciała, co stanowi wyraz spowolnienia metabolizmu (17).

6.Biotyna sprzymierzeńcem w walce z cukrzycą

U pacjentów cierpiących na cukrzycę stwierdza się niższy poziom biotyny w porównaniu do osób zdrowych. Zasadna wydaje się zatem być suplementacja biotyny u takich osób. Przyjmowanie biotyny przez chorych na niewyrównaną cukrzycę typu 1 skutkowało obniżeniem poziomu glukozy na czczo, hemoglobiny glikowanej oraz trójglicerydów, cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL (19).

Równie obiecujące wyniki uzyskano u chorych na cukrzycę typu 2, którym podawano biotynę oraz chrom (20). Pozytywny wpływ na gospodarkę węglowodanową może wynikać z pobudzenia przez biotynę syntezy insuliny i zwiększone wykorzystanie przez mięśnie glukozy jako źródła energii. Nie bez znaczenia jest także wpływ witaminy B7 na pobudzenie wątrobowej syntezy glikogenu (21).

Normalizacja gospodarki węglowodanowo – lipidowej u chorych z cukrzycą może ograniczyć rozwój takich powikłań cukrzycy jak retinopatia, nefropatia czy miażdżyca. Profilaktyczna rola suplementacji biotyny sprowadza się ponadto do ograniczenia polineuropatii obwodowej. To powikłanie może wynikać z obniżonej aktywności karboksylazy pirogronianowej, prowadzącej do kumulowania się pirogronianiu i wyczerpania asparaginianu, czyli związków odpowiedzialnych za prawidłowy metabolizm komórek nerwowych (22).

7.Biotyna dba o układ nerwowy

Biotyna – jako związek uczestniczący w przemianach lipidowych – ma wpływ na powstawanie osłonek mielinowych nerwów. Deficyt biotynidazy, czyli enzymu odpowiedzialnego za mielinizację prowadzi do demielinizacji nerwów i pojawienia się odwracalnej encefalopatii (23).

Niższy poziom biotyny stwierdzany jest także u chorych na padaczkę oraz stwardnienie rozsiane. W tym pierwszym przypadku niedobór biotyny może być konsekwencją stosowania leków przeciwdrgawkowych ograniczających przyswajalność biotyny z przewodu pokarmowego.

Natomiast niedobór biotyny w przebiegu stwardnienia rozsianego wynika z zaburzeń wchłaniania witaminy B7, generowanych nieprawidłowym funkcjonowaniem immunoglobuliny wiążącej biotynę (24).

U pacjentów cierpiących na stwardnienie rozsiane zasadne może być stosowanie suplementacji biotyny – wykazano bowiem, że takie postępowanie może zahamować postęp choroby i złagodzić jej objawy. Obiecujące wyniki uzyskano suplementując wysokie dawki biotyny, rzędu 100 – 300 mg na dzień, stosowanych przez okres od 2 do 36 miesięcy (25).

Z niskim poziomem biotyny związane jest także inne schorzenie neurologiczne – choroba zwojów podstawnych (26); poprawę stanu zdrowia może przynieść stosowanie biotyny w dawce 5 – 10 mg/ kg m. c.

Niedoborowi biotyny towarzyszyć mogą takie objawy neurologiczne jak depresja, drgawki, osłabienie siły mięśniowej czy halucynacje. Wówczas suplementacja biotyny może przyczynić się do ich wyeliminowania (27).

8.Biotyna pomaga zachować zdrowe serce

Jako związek regulujący przemiany tłuszczowe, biotyna może wpływać na profil lipidowy krwi. Suplementowanie biotyny może prowadzić do obniżenia poziomu całkowitego lipidów krwi, a efekt jest bardziej zauważalny u osób z wyjściowo podwyższonym poziomem lipidów niż u osób z prawidłowym profilem lipidowym (28).

Szczególnie pożądane zmiany w lipidogramie dotyczą obniżenia poziomu cholesterolu LDL i podwyższenia poziomu HDL – i takie właśnie efekty odnotowano u pacjentów z cukrzycą typu 2, którzy są szczególnie narażeni na rozwój chorób układu sercowo – naczyniowego, w tym miażdżycy i jej powikłań. Suplementacja biotyny i chromu u takich osób przyniosła korzyści w postaci obniżenia cholesterolu całkowitego i LDL, a także hemoglobiny glikowanej oraz wzrostu poziomu cholesterolu HDL (29).

9.Biotyna kontra rak

Biotyna jest związkiem uczestniczącym – za pośrednictwem biotynidazy – w procesach biotynylacji histonów, ekspresji genów oraz replikacji DNA (30).

Dzięki temu witamina B7 przyczynia się do kontrolowania podziałów komórkowych oraz stabilności materiału genetycznego. Niedobór biotyny może prowadzić do niewystarczającej biotynylacji histonów, co może zwiększać ryzyko rozwoju nowotworów (31).

Z drugiej strony – w innej analizie uzyskano wyniki wskazujące na to, że nadmierne spożycie biotyny także może sprzyjać niestabilności genomu (32). Takie wyniki analiz wskazują na potrzebę dalszych badań, które ocenią wpływ niefizjologicznych stężeń biotyny w organizmie na proces kancerogenezy.

Biotyna – zapotrzebowanie organizmu oraz źródła w diecie

Biotyna to związek rozpuszczalny w wodzie, zatem organizm nie ma możliwości długotrwałego kumulowania tego związku. Ponadto brak jest możliwości syntetyzowania tego związku w organizmie w wystarczających ilościach – stąd konieczność dostarczenia biotyny wraz z dietą bądź suplementami. Ile tego związku potrzebujemy?

Dzienne zapotrzebowanie na biotynę różni się dla poszczególnych grup wiekowych i wynosi (33):

  • do 6 miesiąca życia – 5 µg
  • od 7 do 12 miesiąca życia – 6 µg
  • od 1 do 3 roku życia – 8 µg
  • od 4 do 8 roku życia – 12 µ
  • od 9 do 13 roku życia – 20 µg
  • od 14 do 18 roku życia – 25 µg
  • dorośli – 30 µg
  • kobiety w okresie karmienia piersią – 35 µg.

Najbogatsze źródła biotyny w diecie to wątroba, nasiona soi i orzechy. Inne składniki diety dostarczające biotyny to m. in. mięso i mleko, a także jaja. W przypadku tych ostatnich należy pamiętać, że w surowych jajkach biotyna związana jest z awidyną, co czyni ją niedostępną. Natomiast poddanie jaj obróbce cieplnej powoduje denaturację awidyny i czyni biotynę przyswajalną.

↓ Niedobór biotyny – przyczyny i objawy

Niedobór biotyny może towarzyszyć okresowi ciąży i laktacji, co wynika ze zwiększonego zapotrzebowania na ten związek. Czynnikiem ryzyka rozwoju hipowitaminozy jest także stosowanie niektórych leków, np. farmaceutyków przeciwdrgawkowych czy antybiotyków.

Inne czynniki sprzyjające rozwojowi niedoboru biotyny to niewłaściwie zbilansowana dieta oraz nadużywanie alkoholu.

Objawy niedoboru biotyny to przede wszystkim:

  • pogorszenie kondycji skóry, włosów i paznokci – przesuszona i podrażniona skóra, matowe i wypadające w nadmiarze włosy, łamliwe paznokcie
  • utrata apetytu
  • przewlekłe zmęczenie
  • kłopoty ze snem
  • stany depresyjne
  • bóle mięśniowe
  • nudności
  • anemia
  • częstsza zapadalność na infekcje (34)

↑ Nadmiar biotyny – czy możliwe jest przedawkowanie tego związku?

Witamina B7 jest rozpuszczalna w wodzie, zatem jej nadmiar usuwany jest z organizmu wraz z moczem. Z tego względu bardzo trudno jest przedawkować tą witaminę. Stosując dawki suplementów do 300 mg na dobę nie powinniśmy się spodziewać żadnych efektów ubocznych (35).

Możliwym negatywnym skutkiem stosowania wysokich dawek biotyny jest interferencja tego związku w przebieg testów laboratoryjnych oznaczających poziom hormonów TSH i T4. Może to uniemożliwić prawidłową interpretację tych badań wykonywanych w diagnostyce chorób tarczycy (36)..



Artykuł ma charakter informacyjny. Jest obiektywną analizą aktualnych badań naukowych, zgodnych z metodologią EBM. Nie stanowi jednak diagnozy ani porady medycznej. Leczeniem może zajmować się tylko Twój lekarz prowadzący.



Autor: lek. stom. Marek Skoczylas