6 korzyści spożywania choliny (witamina B4) + objawy niedoboru

Cholina to związek organiczny, określany często mianem witaminy B4.

Cholina jest prekursorem do syntezy neuroprzekaźnika acetylocholiny, fosfolipidów budujących błony komórkowe oraz  betainy (donora grup metylowych). Związek ten jest w niewielkich ilościach syntetyzowany w organizmie, jednak w ilościach niewystarczających do tego, aby pokryć zapotrzebowanie na ten związek.

Dlatego warto zadbać o dostarczenie odpowiednich ilości tego związku wraz z dietą. Jakich profitów zdrowotnych możemy się wówczas spodziewać?

1.Cholina wspomaga funkcjonowanie układu nerwowego

Cholina jest prekursorem związków o kluczowym znaczeniu dla zdrowia układu nerwowego – mowa o neuroprzekaźniku acetylocholinie oraz fosfolipidach. Acetylocholina to jeden z najważniejszych neuroprzekaźników, odpowiedzialnych m. in. za procesy pamięciowe i zdolność koncentracji, ale także reguluje czynność serca i ciśnienie krwi, a także perystaltykę przewodu pokarmowego. Z kolei fosfatydylocholina odpowiada za integralność neuronów (1).

Wykazano m. in., że wysoka podaż choliny w diecie sprzyja poprawie pamięci wizualnej oraz werbalnej (2). Z kolei niski poziom choliny skorelowany jest z pogorszeniem funkcji poznawczych (3). Natomiast na modelach zwierzęcych wykazano pozytywny wpływ choliny w przypadku:

  • padaczki
  • zespołu Downa
  • choroby Alzheimera
  • syndromu Retta
  • chorób ze spektrum autyzmu
  • schizofrenii (4).

2. Cholina wspomaga funkcjonowanie wątroby

Głównym miejscem syntezy choliny w organizmie jest wątroba, gdzie związek ten kumulowany jest w postaci fosfolipidów. Fosfolipidy odpowiadają m. in. za zachowanie integralności komórek wątrobowych. U mężczyzn stosujących przez trzy tygodnie dietę o niskiej zawartości choliny zaobserwowano uszkodzenie hepatocytów, wyrażające się wzrostem poziomu markerów wątrobowych (5).

Jedną z najczęściej diagnozowanych chorób przewlekłych wątroby jest niealkoholowa choroba stłuszczeniowa wątroby NAFLD, sprowadzająca się do akumulacji lipidów w miąższu wątroby, rozwoju przewlekłego stanu zapalnego, włóknienia wątroby i – ostatecznie – marskości i raka wątrobowokomórkowego.

Fosfatydylocholina jest związkiem kluczowym dla transportu lipidów w wątrobie, nie dziwi zatem, że wykazano związek między spożyciem choliny z ryzykiem rozwoju NAFLD. W dużym badaniu przeprowadzonym na grupie ponad 56 000 osób wykazano, iż wyższe spożycie choliny (powyżej 400 mg na dzień) wiąże się z niższym ryzykiem zachorowania na NAFLD w porównaniu do osób spożywających poniżej 200 mg choliny. Spadek ten wynosił około 32% dla kobiet oraz 25% dla mężczyzn.

Warto podkreślić, że w przypadku kobiet korzyści zauważono wyłącznie u kobiet z prawidłową masa ciała, nie zauważono natomiast u kobiet z nadwagą. W przypadku mężczyzn waga nie miała znaczenia na wynik analizy (6).

A co z wpływem choliny na przebieg już zdiagnozowanej niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby? U kobiet  w okresie pomenopauzalnym stwierdzono, iż niskie spożycie choliny skorelowane było z bardziej zaawansowanym włóknieniem wątroby (7).

3. Cholina wpływa pozytywnie na rozwój płodu

Kobiety w ciąży powinny zadbać o odpowiednie spożycie choliny – po pierwsze dlatego, iż bardzo często spożycie choliny w ciąży jest niewystarczające, a po drugie – gdyż cholina odgrywa istotną rolę w prawidłowym przebiegu życia płodowego (8).

O znaczeniu choliny w rozwoju płodowym najlepiej świadczy fakt, iż cholina jest aktywnie transportowana do organizmu płodu, a łożysko stanowi bogaty magazyn acetylocholiny (9).

Wykazano m. in., że niskie spożycie choliny związane jest z większym ryzykiem rozwoju wad cewy nerwowej, zaś wysokie spożycie choliny – z obniżeniem ryzyka (10).

Kolejną korzyścią wynikającą z adekwatnego spożycia choliny w ciąży jest wpływ tego związku na rozwój mózgu płodu. Cholina oddziałuje na rozwój mózgu płodu wielotorowo, zapewniając prawidłową budowę i funkcję poszczególnych struktur mózgu, wzmacnia pamięć i funkcje poznawcze oraz zapobiega wadom wrodzonym oraz schorzeniom psychicznym (11).

Wyższe spożycie choliny w drugim trymestrze ciąży wiązało się z poprawą pamięci wizualnej, którą wykazano u dzieci w wieku 7 lat (12).

Z kolei większa podaż choliny towarzysząca trzeciemu trymestrowi ciąży skutkowała poprawą funkcji poznawczych (13).

Płodowy zespół alkoholowy to zespół wad wrodzonych (fizycznych i psychicznych), będących konsekwencją spożywania alkoholu przez matkę podczas ciąży. Okazuje się, że suplementacja choliny może mieć pozytywny wpływ na rozwój dzieci narażonych w życiu płodowym na działanie alkoholu. Stosowanie 2 g choliny w trakcie ciąży przez kobiety nadużywające alkoholu przekłada się na szybszy wzrost u dzieci, które urodziły się z niską masą ciała. Ponadto w przyszłości odnotowywane mogą być korzyści w postaci sprawniejszych funkcji poznawczych (14).

4.Cholina kontra nadmiarowe kilogramy

Cholina może okazać się sprzymierzeńcem w walce z nadmierną masą ciała. W analizie wykonanej na grupie ponad 3200 osób wykazano, iż niskie spożycie choliny oraz betainy związane jest z występowaniem większej masy ciała, wyższym wskaźnikiem BMI, zwiększoną ilością tkanki tłuszczowej oraz podwyższonym stosunkiem obwodu talii do bioder, co świadczyć może o otyłości brzusznej (15).

W innej analizie wykazano natomiast, że wysoki poziom choliny i betainy związany jest z występowaniem niższej masy ciała i niższej zawartości tkanki tłuszczowej, ale wyłącznie u mężczyzn; u kobiet nie wykazano natomiast takiej zależności (16).

5. Cholina może wspomagać terapię choroby dwubiegunowej

Bardzo obiecujące są wyniki wykorzystania choliny w terapii choroby dwubiegunowej, a dokładniej epizodach manii – i to zarówno u dorosłych, jak i u dzieci. Jednym z potencjalnych mechanizmów działania choliny może być obniżenie poziomu puryn w mózgu (17).

Uzupełnienie standardowej terapii litem o suplementację choliny przyczyniło się do zredukowania objawów manii u pacjentów cierpiących na chorobę dwubiegunową (18).

Także zastosowanie choliny u dzieci stanowić może cenne uzupełnienie tradycyjnej farmakoterapii (19).

6. Inne możliwe właściwości prozdrowotne choliny

Warto wspomnieć o tych właściwościach zdrowotnych choliny, co do których nie ma wyczerpujących dowodów, jednak istnieją badania na zwierzętach czy umiarkowane dowody kliniczne potwierdzające te właściwości. Jednym z takich potencjalnych zastosowań choliny jest wykorzystanie jej jako środka łagodzącego dolegliwości bólowe, zarówno o charakterze ostrym, jak i przewlekłym.

Zastosowanie choliny może umożliwić redukcję dawki takich leków przeciwbólowych jak aspiryna czy morfina (20). Nie brakuje także doniesień o działaniu przeciwzapalnym choliny (21), wspomaganiu terapii astmy (22) czy łagodzeniu objawów nerwicy (23).

A jakich właściwości  choliny nie możemy być pewni?

Omawiając wpływ choliny na zdrowie nie sposób pominąć skrajnie różnych opinii dotyczących efektów spożycia choliny na funkcjonowanie układu sercowo – naczyniowego. Z jednej strony – cholina może redukować ryzyko rozwoju chorób serca, co wynika z normalizowania poziomu homocysteiny (określanej mianem cholesterolu XXI wieku), normalizowania lipidogramu oraz ciśnienia krwi.

Potwierdzają to wyniki analizy, w której wykazano, iż niskie spożycie choliny może być powiązane z większym ryzykiem rozwoju chorób układu sercowo – naczyniowego (24).

W innym badaniu wykazano związek z wysokim spożyciem choliny i zmniejszeniem ryzyka udaru (25).

Z drugiej strony  – trudno przeoczyć fakt, iż cholina podlega konwersji do TMAO, czyli N – tlenku trimetyloaminy. A związek ten uznany został za czynnik ryzyka chorób serca. Znajduje to obicie w wynikach badań, które wykazały związek między wysokim poziomem TMAO a wzrostem częstości zachorowań na choroby serca i związaną z nimi śmiertelnością (26).

Wówczas dodatkowymi czynnikami ryzyka są: podeszły wiek, nadciśnienie, cukrzyca czy hiperglikemia.

Kontrowersyjny jest także wpływ choliny na rozwój nowotworów. Związek ten może hamować rozwój niektórych nowotworów, ale także – promować rozwój innych. U kobiet z wysokim spożyciem choliny, ryzyko raka piersi maleje o 24% (27).

Natomiast u mężczyzn spożywających duże ilości choliny wzrasta ryzyko raka prostaty – i to aż o 70% (28 ).

Natomiast wpływ choliny na rozwój raka jelita grubego nie został rozstrzygnięty. Jedne badania wskazują na wzrost ryzyka rozwoju raka o 45% (29), zaś inne – na spadek tego ryzyka o 46% (30). Oczywiście wyniki tych badań nie są wystarczające, by ostatecznie zdefiniować wpływ choliny na procesy nowotworzenia.

Zapotrzebowanie na cholinę i źródła w diecie

Rekomendacje Insititute of Medicine dotyczące dziennego spożycia choliny są następujące (31):

  • do 6 m. ż. – 125 mg
  • 6 do 12 m. ż. – 150 mg
  • 1 do 3 r. ż. – 200 mg
  • 4 do 8 r. ż. – 250 mg
  • 9 do 13 r. ż. – 375 mg
  • 14 do 18 r. ż. – 550 mg
  • mężczyźni – 550 mg
  • kobiety – 425 mg
  • kobiety w ciąży – 450 mg 
  • kobiety karmiące piersią – 550 mg

Najbogatszymi źródłami choliny w diecie są takie produkty jak: wątroba wołowa, jaja, soja i ciecierzyca, dorsz, fasolka, wieprzowina (32).

Niedobór choliny – przyczyny i objawy

U wielu osób – pomimo niewystarczającego spożycia choliny wraz z dietą – nie występuje niedobór tego związku, gdyż niska podaż choliny w diecie kompensowana jest endogenną syntezą tego związku. Na niedobór choliny najbardziej narażone są kobiety w okresie pomenopauzalnym, osoby nadużywające alkoholu, profesjonalni sportowcy, kobiety w ciąży oraz osoby dotknięte określonymi zaburzeniami genetycznymi, np. mutacją genu PEMT (33).

Objawy niedoboru choliny obejmują przede wszystkim osłabienie siły mięśniowej, zaburzenia nastroju, pogorszenie pamięci i koncentracji oraz przewlekłe zmęczenie. Ponadto może dojść do stłuszczenia wątroby, a także dolegliwości bólowe (34).

Suplementacja choliny

Na rynku suplementów diety nie brakuje preparatów zawierających cholinę w postaci dwuwinianu choliny, niekiedy także w połączeniu z inozytolem. Inne postacie suplementu to lecytyna (fosfatydylocholina), Alfa-GPC (alfa-glicerylofosforylcholina) oraz CDP – cholina (cytydylo 5’-difosfocholina).

Suplementy zawierając cholinę są bezpieczne dla kobiet w ciąży i małych dzieci, co wyróżnia je na tle innych preparatów tego typu (35, 36). Niekiedy możliwe jest wystąpienie łagodnych efektów ubocznych, takich jak niestrawność, biegunki czy rybi zapach z ust (37, 38). Należy pamiętać o tym, aby nie przekraczać dziennie dawki 3500 mg choliny dziennie (39).

Zalecane dawkowanie choliny obejmuje dość szeroki zakres – od 500 do 2000 mg, co uzależnione jest stanem zdrowia i przeznaczeniem suplementacji. Najczęściej cholina stosowana jest w dawce 1000 – 2000 mg..



Artykuł ma charakter informacyjny. Jest obiektywną analizą aktualnych badań naukowych, zgodnych z metodologią EBM. Nie stanowi jednak diagnozy ani porady medycznej. Leczeniem może zajmować się tylko Twój lekarz prowadzący.



Autor: lek. stom. Marek Skoczylas