18 korzyści spożywania koenzymu Q10 + sposoby na zapobieganie jego niedoborowi

Koenzym Q10 to związek występujący w organizmie człowieka, który zyskał sławę jako niezwykle skuteczny składnik kosmetyków. Zastosowanie koenzymu Q10 w kosmetyce wynika z jego właściwości odmładzających i ujędrniających skórę.

Ale okazuje się, że koenzym Q10 może znacznie więcej – związek ten wpływa bowiem na funkcjonowanie każdej komórki w organizmie, regulując m. in. przebieg procesów energetycznych. Istnieje naprawdę wiele powodów, aby zadbać o właściwą podaż koenzymu Q10 z dietą i suplementami. Oto one.

1.Koenzym Q10 jest silnym antyoksydantem

Koenzym Q10 występuje w organizmie w dwóch postaciach – utlenionej, jako ubichinol oraz zredukowanej, jako ubichinon. Obydwie formy tego związku wykazują działanie ochronne wobec negatywnego oddziaływania wolnych rodników na struktury komórkowe. Aktywność antyoksydacyjna koenzymu Q10 dotyczy przede wszystkim zapobieganiu oksydacji lipidów błon komórkowych.

Dzięki temu koenzym Q10 może redukować negatywne oddziaływanie stresu oksydacyjnego na organizm. A to wskazuje na możliwy potencjał koenzymu Q10 w profilaktyce chorób przewlekłych rozwijających się na podłożu nasilonego działania wolnych rodników, takich jak choroby układu sercowo – naczyniowego, nowotwory, alergie czy choroby neurodegeneracyjne (1).

Antyoksydacyjne właściwości koenzymu Q10 odczuć mogą m. in. osoby cierpiące na reumatoidalne zapalenie stawów, u których suplementowanie 100 mg koenzymu Q10 przez okres 2 miesięcy zaowocowało redukcją poziomu dialdehydu malonowego MDA (markera stresu oksydacyjnego), a także poziomu TNF – alfa (2).

Działanie protekcyjne koenzymu Q10, dotyczące zmian oksydacyjnych struktur lipidowych może przełożyć się na ograniczenie powstania aterogennych cząstek LDL, czyli ox – LDL o niskiej gęstości (3). A to może przełożyć się na ograniczenie powstania zmian miażdżycowych.

2.Koenzym Q10 wykazuje działanie przeciwzapalne

Koenzym Q10 jest związkiem, który przyczynić może się do łagodzenia stanów zapalnych, co znajduje wyraz m. in. w obniżeniu poziomu markerów stanu zapalnego: CRP, TNF – alfa oraz interleukiny 6.

Suplementowanie koenzymu Q10 może przynieść korzyści u pacjentów dotkniętych patologiami związanymi z zapaleniem w tym chorobą naczyniowo-sercową, stwardnieniem rozsianym, otyłością, niewydolnością nerek, reumatoidalnym zapaleniem stawów, cukrzycą.

Stosowanie dawek koenzymu Q10 rzędu 60 – 500 mg przez okres od 1 do 4 tygodni może przynieść pozytywny efekt redukcji poziomu markerów zapalnych (4).

Koenzym Q10 może zmniejszać ponadto poziom innych markerów stanu zapalnego, takich jak NF-κB, czyli jądrowy czynnik transkrypcyjny (5).

3.Koenzym Q10 dba o zdrowie serca

Stres oksydacyjny i przewlekły stan zapalny odgrywa ogromną rolę w rozwoju chorób układu sercowo – naczyniowego. Koenzym Q10 – wykazując działanie przeciwzapalne oraz redukujące stres oksydacyjny – może wspomagać utrzymanie prawidłowego funkcjonowania układu krążenia. Niski poziom koenzymu Q10 w mięśniu sercowym wykazano u pacjentów cierpiących na niewydolność serca oraz kardiomiopatię (6).

Wskazuje to na możliwość zastosowania suplementacji koenzymu Q10 w celu poprawy jakości życia chorych. U osób cierpiących na niewydolność serca wykazano m. in., że przyjmowanie 300 mg koenzymu Q dziennie zmniejsza śmiertelność spowodowaną chorobą aż o 43% (7).

Natomiast roczne suplementowanie koenzymu Q10 w dawce 2 mg/ kg m. c. zmniejszyło ilość hospitalizacji spowodowanych pogorszeniem niewydolności serca (8).

Koenzym Q10 okazuje się być związkiem ograniczającym ryzyko rozwoju kolejnego zawału u pacjentów, którzy już przybyli zawał serca – taki efekt zapewniło przyjmowanie 120 mg koenzymu Q10 przez okres jednego roku (9).

Z kolei u pacjentów po świeżo przebytym zawale serca, suplementowanie koenzymu Q10 przyczyniło się do redukcji bólu serca czy nieregularnego rytmu serca (10).

Suplementacja koenzymu Q10 może przynieść pozytywne efekty także u osób cierpiących na kardiomiopatię przerostową. Przyjmowanie 200 mg koenzymu Q10 skutkuje redukcją ścieńczenia ścian serca, a także unormowaniem nieregularnego rytmu serca (11).

Kolejne korzyści wynikające z suplementowania koenzymu Q10 dotyczą m. in. redukcji podwyższonego ciśnienia krwi (12), redukcji ryzyka stanu przedrzucawkowego u ciężarnych (13), redukowania nadkrzepliwości krwi (14) oraz skrócenia czasu rekonwalescencji po zabiegach kardiochirurgicznych (15).

4.Koenzym Q10 jako profilaktyka cukrzycy i jej powikłań

Cukrzyca to choroba przewlekła, w przebiegu której dochodzi do toksycznego oddziaływania zbyt wysokiego poziomu glukozy na komórki ciała. Glukotoksyczność leży u podłoża poważnych powikłań cukrzycy, takich jak neuropatia. W zapobieganiu takim powikłaniom cukrzycy może pomóc suplementacja koenzymu Q10 – dawka 400 mg dziennie może redukować objawy polineuropatii (16).

Obiecujące efekty suplementowania koenzymu Q10 uzyskano także na modelach zwierzęcych – stwierdzono m. in. redukcję stanu zapalnego, bólu nerwów, redukcję stresu oksydacyjnego oraz rozwoju nefropatii (17, 18, 19).

Koenzym Q10 może być pomocny także w profilaktyce rozwoju samej cukrzycy, gdyż przyczynia się do normalizacji poziomu glukozy we krwi. Podawanie dawek niższych niż 200 mg koenzymu Q10 przez okres nie przekraczający 12 tygodni prowadzi do redukcji poziomu glikemii (20).

W innym badaniu wykazano, że analogiczna dawka koenzymu Q10 skutkuje obniżeniem poziomu glukozy na czczo, hemoglobiny glikowanej oraz poziomu insuliny (21). Kolejną korzyścią jest wzrost wrażliwości komórek na działanie insuliny, wyrażany obniżeniem wskaźnika HOMA – IR (22).

5. Koenzym Q10 wzmacnia płodność u kobiet i mężczyzn

Niepłodność to coraz częściej diagnozowany problem, który dotyczy osób obojga płci. W przypadku kobiet problemem może być niska rezerwa jajnikowa, czyli zbyt niska liczba pęcherzyków jajnikowych. Przyczyną zbyt niskiej rezerwy jajnikowej może być wiek, a także schorzenia jajników, choroby autoimmunologiczne czy predyspozycje genetyczne, zaś leczenie sprowadza się do stymulacji hormonalnej jajników.

Suplementacja koenzymu Q10 u kobiet poddawanych stymulacji hormonalnej poprawia odpowiedź jajników na taką formę leczenia, zwiększając m. in. liczbę pobranych do zabiegu in vitro oocytów oraz liczbę udanych zabiegów zapłodnienia in vitro (23).

Korzyści ze stosowania suplementów z koenzymem Q10 odnieść mogą także mężczyźni dotknięci problemem niepłodności. Związek ten wpływa m. in. na poprawę jakości spermy, a ściślej – ruchliwość plemników, co może przekładać się na większy odsetek zapłodnień in vitro (24). Kolejną korzyścią wynikającą z suplementowania koenzymu Q10 był wzrost poziomu testosteronu we krwi (25).

6.Koenzym Q10 może zredukować bóle migrenowe

U osób cierpiących na migreny stwierdzany jest niższy poziom koenzymu Q10 (26), zatem zasadne wydaje się zastosowanie tego związku w celu redukcji bólów migrenowych. I rzeczywiście – nie brakuje badań klinicznych potwierdzających pozytywny wpływ koenzymu Q10 na spadek częstości ataków migreny (27, 28).

7.Koenzym Q10 dba o zdrowie mózgu

Suplementacja koenzymu Q10 zwiększa poziom tego związku w mózgu, co może przekładać się na jego działanie neuroprotekcyjne i zmniejszające stres oksydacyjny. A to może znaleźć zastosowanie w terapii schorzeń neurodegeneracyjnych (29).

Jednym z takich schorzeń jest choroba Huntingtona, w przebiegu której obserwowane są zaburzenia wydajności procesów energetycznych komórek (30).

Długotrwałe stosowanie koenzymu Q10 (przez okres 30 miesięcy) w dawce 300 mg dwa razy dziennie przyczyniło się do powolniejszego postępu choroby, ocenianego przy pomocy skali zdolności funkcjonowania TFC (31).

Koenzym Q10 może stanowić także uzupełnienie terapii choroby Parkinsona. Także w przypadku osób cierpiących na tą chorobę neurodegeneracyjną stwierdzany jest niski poziom koenzymu Q10 (32).

Wedle niektórych doniesień naukowych stosowanie wyższych dawek koenzymu Q10 może spowolnić postęp choroby, jednak nie brakuje także sprzecznych wyników badań. W badaniu wskazującym na benefity wynikające ze stosowania Q10 odnotowano spowolnienie pogorszenia funkcjonowania chorych stosujących suplement w dawce 300, 600 lub 1200 mg, przy czym najlepsze efekty osiągnięto stosując dawkę najwyższą (33).

Z drugiej jednak strony – istnieją dane wskazujące na brak zasadności suplementowania koenzymu Q10 w przebiegu choroby Parkinsona (34).

Rodzinna ataksja móżdżkowa oraz ataksja Friedreicha to wrodzone schorzenia neurologiczne, którym także towarzyszy niższy niż u osób zdrowych poziom koenzymu Q10 – i to nawet o jedną trzecią (35).

U osób dotkniętych tymi schorzeniami zastosowanie koenzymu Q10 wpływało na poprawę funkcji mowy, a także koordynacji ruchowej (36, 37).

Wątpliwy jest wpływ stosowania suplementów z koenzymem Q10 na przebieg choroby Alzheimera. O ile w przypadku mysiego modelu choroby uzyskano redukcję poziomu mózgowego beta amyloidu (38), o tyle brak jest takich rezultatów u ludzi (39).

8.Koenzym Q10 może być pomocny w leczeniu chorób mięśni

W przebiegu wielu schorzeń dotyczących mięśni stwierdzany jest obniżony poziom koenzymu Q10. Mowa m. in. o fibromialgii, czyli chorobie reumatycznej tkanek miękkich, objawiającej się dolegliwościami bólowymi i sztywnością mięśni, a także o dystrofii mięśniowej, czyli dziedzicznej choroby związanej z zanikiem mięśni.

Stosowanie koenzymu Q10 w przebiegu fibromialgii skutkuje redukcją bólu oraz przewlekłego zmęczenia (40), zaś u chorych na dystrofie mięśniowe odnotowano redukcję zmęczenia i poprawę sprawności fizycznej (41).

9. Koenzym Q10 może redukować skutki uboczne stosowania statyn

Statyny to powszechnie stosowane leki obniżające poziom cholesterolu we krwi. Przewlekłe zażywanie statyn wiąże się jednak z wystąpieniem poważnych skutków ubocznych, takich jak uszkodzenie mięśni, bóle mięśniowe oraz przewlekłe zmęczenie.

Takie niepożądane efekty są konsekwencją obniżenia poziomu koenzymu Q10 – statyny hamują bowiem ustrojową syntezę tego związku (42).

U osób zażywających statyny jednoczesna suplementacja koenzymu Q10 redukuje bóle mięśniowe (43), a także redukuje negatywny wpływ statyn na rozkurczową pracę serca (44).

10. Koenzym Q10 może uzupełniać terapię chorób mitochondrialnych

Choroby mitochondrialne to choroby spowodowane mutacjami w mitochondrialnym DNA, co prowadzi do poważnych anomalii w łańcuchu oddechowym. Zasadnicza funkcja koenzymu Q10 sprowadza się do jego udziału w mitochondrialnym transporcie elektronów w łańcuchu oddechowym, zatem zastosowanie tego związku w terapii chorób mitochondrialnych może przynieść wymierne korzyści.

Wykazano m. in. że suplementowanie koenzymu Q10 redukuje charakterystyczne objawy chorób mitochondrialnych, takich jak osłabienie siły mięśniowej, skurcze i sztywność mięśniową oraz drgawki (45, 46).

11. Koenzym Q10 pomocny w leczeniu stwardnienia rozsianego

Stwardnienie rozsiane to schorzenie o podłożu autoimmunologicznym i niewyjaśnionej etiologii. Najistotniejsze zmiany leżące u podstaw choroby to demielinizacja nerwów oraz przewlekły stan zapalny.

Rolą koenzymu Q10 w terapii stwardnienia rozsianego jest ograniczenie stresu oksydacyjnego i stanu zapalnego, a także łagodzenie takich objawów choroby jak depresja czy zmęczenie (47, 48).

12. Koenzym Q10 jako terapia anti – aging

U osób w starszym wieku poziom koenzymu Q10 w organizmie skorelowany jest ze stopniem aktywności fizycznej, a także poziomem utlenionych lipoprotein oraz występowaniem chorób przewlekłych związanych z wiekiem (49).

Wskazuje to na możliwość wykorzystania koenzymu Q10 w celu spowolnienia zmian starzeniowych. Przede wszystkim – związek ten suplementowany wraz z selenem przez okres 4 lat wpływa pozytywnie na witalność i sprawność fizyczną, a także ogólną jakość życia (50).

Pozytywny wpływ koenzymu Q10 na wydłużenie życia i poprawę jego jakości może być także efektem minimalizowania ryzyka rozwoju chorób serca, cukrzycy czy chorób wątroby (51).

13. Koenzym Q10 pomaga zachować nienaganny, młody wygląd

Od dawna znane jest zastosowanie koenzymu Q10 w kosmetologii. Nie bez powodu – koenzym Q10 spowalnia procesy starzenia się organizmu oraz działa ochronnie na skórę. A stosowanie zewnętrzne koenzymu Q10 jako składnika kosmetyków warto uzupełnić o doustną suplementację tego związku.

Doustne stosowanie koenzymu Q10 zapewnia m. in. skuteczną ochronę skóry przed szkodliwym działaniem promieniowania UV, łagodzenie stanów zapalnych, minimalizowanie uszkodzeń DNA oraz spowolnienie powstawania zmarszczek (52).

14.Koenzym Q10 a niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby

W przebiegu niealkoholowego stłuszczenia wątroby dochodzi do rozwoju przewlekłego stanu zapalnego oraz kumulacji lipidów w wątrobie. W terapii tej choroby można wykorzystać koenzym Q10, który wykazuje aktywność przeciwzapalną oraz normalizującą wątrobowy metabolizm tłuszczów (53).

Stosowanie koenzymu Q10 w dawce 100 mg dziennie skutkuje poprawą parametrów wątrobowych – zmniejsza się poziom aminotransferaz, markerów stanu zapalnego (CRP i TNF alfa) oraz zwiększa się poziom adiponektyny i leptyny (54).

15. Koenzym Q10 wspomaga leczenie chorób płuc

Istnieją badania wskazujące na korzyści wynikające z suplementowanie koenzymu Q10 u pacjentów dotkniętych chorobami płuc. U cierpiących na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc zauważono m. in. zwiększenie utlenowania krwi, zmniejszenie częstości pracy serca podczas wysiłku fizycznego oraz ograniczenie syntezy kwasu mlekowego w mięśniach (55).

Natomiast chorzy na astmę mogą liczyć na możliwość zmniejszenia dawek glikokortykosteroidów stosowanych w leczeniu choroby (56).

16. Koenzym Q10 może łagodzić objawy zespołu Peyroniego

Choroba Peyroniego to dysfunkcja prącia, polegająca na skrzywieniu penisa, kłopotach z osiągnięciem erekcji oraz występowaniu bolesnego wzwodu. Objawy te są konsekwencją stanu zapalnego i przebudowy tkanek prącia i powstania tkanki bliznowatej.

U mężczyzn dotkniętych tą przypadłością odnotowano redukcję bliznowacenia tkanki prącia oraz poprawę funkcji seksualnych po zastosowaniu koenzymu Q10 w dawce 300 mg dziennie przez okres 24 tygodni (57).

17. Aktywność przeciwnowotworowa koenzymu Q10

U kobiet cierpiących na raka piersi wykazano obniżony poziom koenzymu Q10 (58), co nasuwa możliwość zastosowania tego związku w terapii tego typu nowotworu. Rzeczywiście – zastosowanie koenzymu Q10 jako uzupełnienia terapii może spowolnić rozwój guza (59).

Istnieje także zależność między poziomem koenzymu Q10 a czerniakiem – niski poziom Q10 jest ważnym czynnikiem prognostycznym (60).

Wpływ koenzymu Q10 na przebieg choroby może wynikać z aktywności antyoksydacyjnej tego związku. Nie bez znaczenia jest także fakt, iż koenzym Q10 może redukować skutki uboczne chemioterapii bez zniesienia efektywności leczenia (61), ze szczególnym uwzględnieniem redukcji uszkodzeń serca i wątroby.

18. Pozostałe korzyści z suplementowania koenzymu Q10

Stosowanie koenzymu Q10 może przynieść ulgę osobom doświadczającym zmniejszonego wydzielania śliny i towarzyszącej mu suchości ust (62).

Związek ten może okazać się pomocny w terapii stanów zapalnych dziąseł (63), a także uszkodzeń jelit generowanych stosowaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych (64) czy wspomagania terapii AIDS (65).

Koenzym Q10 – źródła w diecie

Koenzym Q10 jest syntetyzowany w organizmie, ponadto może być dostarczony z zewnątrz – z dietą lub suplementami diety. Najbogatsze źródła koenzymu Q10 w diecie to (66) :

  • wołowina, wieprzowina i drób (zwłaszcza podroby – serce i wątroba)
  • ryby
  • owoce morza
  • nabiał i jaja
  • nasiona strączkowe
  • orzechy.

Niedobór koenzymu Q10

Koenzym Q10 to związek syntetyzowany w organizmie w wystarczających ilościach, zatem nie określono wielkości dziennego zapotrzebowania na ten związek. Istnieje jednak szereg zaburzeń zdrowotnych zwiększających zapotrzebowanie na koenzym Q10. Mowa o tych schorzeniach, w przebiegu których obserwowany jest zbyt niski poziom koenzymu Q10 w organizmie. Najważniejsze z nich to:

  • nowotwory (67)
  • sepsa (68)
  • AIDS (69)
  • cukrzyca (70)
  • mutacje genetyczne dotyczące genów COQ, GLUT1, BCSL1, EARS2, NDUFS4, SCN2A, ETFDH (71), fenyloketonuria i mukopolisacharydoza (72)
  • otyłość (73)
  • terapia statynami (74)
  • nadczynność tarczycy (75)
  • akromegalia (76)
  • palenie papierosów (77)
  • astma (78)
  • niedobór witamin z grupy B (79)
  • migreny (80)
  • depresja (81)
  • schizofrenia (82)
  • zespół Pradera – Willi (83).

Prawidłowy poziom koenzymu Q10 we krwi to 0,4 – 1,9 µmol/ l (84). Zdecydowana większość przypada na ubichinol.

Suplementacja koenzymu Q10 – co warto wiedzieć?

Suplementy z koenzymem Q10 najczęściej zawierają ubichinon, co wynika z większej stabilności tego związku, nie bez znaczenia jest także fakt, iż zdecydowana większość badań klinicznych dotyczyła właśnie tej utlenionej postaci koenzymu Q10. Dzienna dawka suplementacyjna to 100 – 300 mg koenzymu Q10, choć z przebiegu rozmaitych schorzeń mogą być stosowane wyższe dawki (85).

Stosując suplementy zawierające koenzym Q10 należy pamiętać o możliwych interakcjach z innymi lekami, a zwłaszcza warfaryną (86), lekami na nadciśnienie (87), lekami hipoglikemizującymi (88) oraz teofiliną (89).

Preparaty zawierające koenzym Q10 są dobrze tolerowane przez organizm i rzadko prowadzą do wystąpienia skutków ubocznych. Możliwe działania niepożądane to: biegunki, bóle głowy, nudności czy wysypka skórna (90).

Środki ostrożności

a) Podczas ciąży bezpiecznie jest przyjmować koenzym Q10 od 20 tygodnia ciąży, jednak bezpieczeństwo w trakcie karmienia piersią jest nadal nieznane, dlatego zaleca się nie stosować koenzymu Q10 w trakcie ciąży.

b) Przyjmowanie koenzymu Q10 bezpośrednio przed snem może powodować bezsenność, dlatego najlepiej przyjmować go rano lub po południu.

c) Należy odstawić koenzym Q10 na dwa tygodnie przed planowanym zabiegiem, ponieważ koenzym Q10 może wpływać na zmianę ciśnienia krwi podczas i po operacji.

d) Nie należy stosować koenzymu Q10 razem z lekami chemioterapeutycznymi ponieważ koenzym Q10 może zmniejszać skuteczność tych leków. Nazwy tych leków to: karboplatyna, cisplatyna, cyklofosfamid i dakarbazyna.

Jak przyjmować koenzym Q10? Jaka jest właściwa dawka?

Standardowa dawka koenzymu Q10 waha się od 90 mg do 200 mg dziennie, a zapotrzebowanie może się różnić w zależności od sytuacji danego organizmu, w niektórych badaniach stosuje się nawet wyższe dawki.

Ponieważ koenzym Q10 jest związkiem rozpuszczalnym w tłuszczach, jego wchłanianie jest powolne i ograniczone, gdy jest stosowane na pusty żołądek. Dlatego zaleca się przyjmowanie go z posiłkiem w celu przyspieszenia wchłaniania.

Eksperyment wykazał, że wchłanianie jelitowe wraz z pokarmami zawierającymi tłuszcz można przyspieszyć trzykrotnie jego wchłanianie (91).

Postacie koenzymu Q10

U ludzi koenzym Q10 ma dwie różne postacie. Koenzym występuje jako ubichinol w formie zredukowanej (ubichinol stanowi 90% koenzymu Q10 we krwi) lub w formie utlenionej jako ubichinon (92)..



Artykuł ma charakter informacyjny. Jest obiektywną analizą aktualnych badań naukowych, zgodnych z metodologią EBM. Nie stanowi jednak diagnozy ani porady medycznej. Leczeniem może zajmować się tylko Twój lekarz prowadzący.



Autor: lek. stom. Marek Skoczylas