17 ważnych właściwości litu

Lit to najlżejszy spośród metali, który występuje powszechnie w przyrodzie i znaleźć można go w każdym organizmie zwierzęcym czy roślinnym. Niewiele mówi się jednak o właściwościach zdrowotnych litu – a tych nie brakuje. Lit nie jest niezbędny dla przebiegu procesów życiowych – wszystkie procesy życiowe odbywają się bowiem bez jego obecności.

Nie oznacza to jednak, że jest to pierwiastek obojętny dla naszego organizmu – lit może wpłynąć znacząco na poprawę jakości życia. I to na wiele sposobów. Oto one.

1.Lit wspomaga walkę z bólami głowy

Bóle głowy o rozmaitej etiologii to jedne z najczęściej występujących dolegliwości bólowych – większość osób co najmniej raz w życiu doświadczyła bólu głowy. Jednymi z najbardziej dotkliwych są klasterowe bóle głowy, charakteryzujące się jednostronnym, silnym bólem głowy zaczerwienieniem i łzawieniem oka oraz wodnistą wydzieliną z nosa.

Jest to ból głowy występujący znacznie rzadziej niż migrena, jednak jest dużo bardziej dotkliwy. W terapii klasterowego bólu głowy stosowane są głównie tryptany (1), okazuje się jednak, że bardzo skuteczny jest lit. U zdecydowanej większości pacjentów zauważono poprawę – i to zarówno w przypadku ostrych, jak i przewlekłych epizodów choroby (2).

Lit można wykorzystać w terapii nie tylko klasterowego bólu głowy, ale także migreny (3).

Innym typem bólu głowy w przypadku którego pomocna może okazać się terapia litem jest tzw. „budzikowy ból głowy”. Mowa o śródsennym czy nocnym bólu głowy, który pojawia się kilka godzin po zaśnięciu, zawsze o tej samej porze. Ból ten przyczynia się do wybudzenia, mogą mu towarzyszyć nudności czy nadwrażliwość na światło bądź dźwięk (4).

Stosowanie litu u osób dotkniętych budzikowym bólem głowy przynosi zauważalną poprawę, co może być uwarunkowane wpływem litu na poziom serotoniny wpływającej na jakość snu (5).

2. Lit jest przydatny w terapii alkoholizmu

Zastosowanie litu w terapii uzależnienia od alkoholu przynosi bardzo obiecujące efekty. Wykazano m. in. opóźnienie pojawienia się nawrotów choroby, a także redukowanie objawów odstawienia alkoholu (6, 7).

Jednocześnie terapia taka nie była obciążona poważnymi skutkami ubocznymi – odnotowano jedynie łagodne efekty niepożądane w postaci osłabienia siły mięśniowej czy utraty apetytu (8).

3. Lit może uzupełniać leczenie anoreksji

Osoby cierpiące na anoreksję – poważne zaburzenie łaknienia, mogą być leczone litem – terapia jadłowstrętu psychicznego skutkowała m. in. przyrostem masy ciała (9, 10). Lit może być także wykorzystany w innym zaburzeniu odżywiania – bulimii. Terapia litem może skutkować redukcją epizodów bulimii (11).

4. Lit pomaga zapanować nad zachowaniami obsesyjno – kompulsywnymi

Zachowania obsesyjno – kompulsywne cechują się występowaniem natrętnych myśli o nawracającym charakterze (obsesji) bądź powtarzalnego wykonywania rozmaitych czynności (kompulsji) (12).

Zastosowanie litu u pacjentów dotkniętych tym zaburzeniem przynosi bardzo pożądane efekty – redukuje nasilenie objawów, także tych opornych na standardowe leczenie (13).

Możliwy mechanizm działania litu wynika prawdopodobnie z wpływu litu na normalizowanie poziomu dopaminy w mózgu (14).

5. Lit jako uzupełnienie terapii zespołu Touretta

Zespół Touretta to schorzenie z pogranicza psychiatrii i neurologii, przyjmujące postać mimowolnych ruchów czy tików, a także mimowolnego wykrzykiwania wulgaryzmów. Zastosowanie litu skutkuje zredukowaniem uciążliwych objawów choroby, które nie powracały nawet przez kilka miesięcy (15).

6. Lit może redukować objawy dyskinezy późnej

Dyskineza późna to zaburzenie neurologiczne rozwijające się u osób długotrwale stosujących neuroleptyki. Dyskineza ta objawia się występowaniem mimowolnych ruchów mimicznych twarzy, tułowia czy kończyn górnych (16).

Lit wykazuje działanie łagodzące zaburzenia psychomotoryczne oraz zachowania agresywne (17, 18).

Co więcej – stosowanie litu może minimalizować rozwój dyskinezy późnej u osób stosujących leki antypsychotyczne (19).

7. Lit wpływa pozytywnie na nastrój

Lit jest pierwiastkiem wykazującym pozytywny wpływ na samopoczucie psychiczne, stabilizuje dobry nastrój oraz wykazuje łagodne działanie uspokajające. Suplementacja litu może łagodzić zachowania agresywne oraz poprawiać poczucie szczęścia, a także zwiększać poziom energii (20).

Terapia litem okazuje się być bardzo skuteczna w przypadku:

– zachowań agresywnych, złości i depresji u cierpiących na ADHD (21)

– choroby maniakalno – depresyjnej (22).

8. Lit kontra depresja

Terapia litem uznawana jest za jedną z najskuteczniejszych terapii terapeutycznych w przebiegu depresji (23).

Działanie przeciwdepresyjne litu wynika ze wzrostu poziomu serotoniny oraz BDNF (czynnika neurotrofowego pochodzenia mózgowego) (24).

9. Lit może redukować ryzyko popełnienia samobójstwa

W dwóch badaniach wykazano, iż spożywanie odpowiednich ilości litu z wody pitnej może redukować ilość epizodów samobójczych (25, 26).

Inna, wieloletnia analiza nie wykazała jednak takiej zależności (27).

10. Lit w terapii drgawek

Istnieją sprzeczne doniesienia dotyczące zastosowania litu w terapii drgawek. Niektóre badania wskazują na korzystny wpływ litu w leczeniu drgawek (28, 29).

Inne badania zaprzeczają jednak skuteczności stosowania litu, a co więcej – lit uznawany jest za czynnik mogący nasilać drgawki u niektórych pacjentów (30).

11. Lit zwiększa zdolności poznawcze

Lit wykazuje pozytywny wpływ na funkcjonowanie układu nerwowego. Pierwiastek ten sprzyja neurogenezie, czyli powstawaniu komórek nerwowych oraz wykazuje działanie neuroprotekcyjne podczas stosowania glukokortykoidów (31).

Lit może także chronić mózg przed zmianami neurodegeneracyjnymi postępującymi wraz z wiekiem (32).

Ponadto lit sprzyja powstawaniu nowych synaps nerwowych, co przekłada się  na sprawniejsze przekaźnictwo nerwowe (33).

Długotrwałe stosowanie litu wpływa na wzrost wydajności intelektualnej (34) wyrażany m. in. wzrostem IQ, co może wynikać m. in. ze zwiększenia poziomu N-acetylo-asparaginianu. Ponadto suplementacja litu wpływa na zwiększenie ilości substancji szarej w mózgu (35).

Kolejną korzyścią ze stosowania litu, wpływającą na funkcjonowanie układu nerwowego jest udział tego pierwiastka w pobudzeniu syntezy czynnika neurotropowego BDNF wspomagającego rozwój poznawczy oraz przeżycie neuronów (36).

Długotrwała suplementacja litem może hamować napływ wapnia i aktywność NMDA, co może okazać się pomocne w terapii takich schorzeń jak choroba Alzheimera, schorzenia zapalne, autoimmunologiczne oraz nowotwory (37).

12. Lit może wspomagać rekonwalescencję po zawale serca bądź udarze mózgu

Lit zwiększa syntezę VEGF, czyli śródnabłonkowego czynnika wzrostu, co może przekładać się na efektywniejszy remodeling tkanek po udarze czy zawale serca. VEGF wpływa na przebudowę naczyń krwionośnych i lepsze dotlenienie oraz odżywienie tkanek (38).

13. Lit może indukować autofagię komórek

Autofagia komórek to fizjologiczny proces „samozjadania” komórek w celu odzyskania z nich cennych składników komórkowych. Zjawisko to ma na celu m. in. usuwanie komórek starych czy zmienionych nowotworowo.

Indukowanie zjawiska autofagii przez lit może przyczynić się do wspomagania takich schorzeń neurodegeneracyjnych jak choroba Alzheimera, choroba Parkinsona czy pląsawica Huntingtona (39).

14. Lit wspomaga zdrowie kości

Suplementacja litu może zintensyfikować pozytywny wpływ magnezu, fosforu i wapnia na stopień mineralizacji kości (40).

Lit może przyczynić się do wzmocnienia kości i redukcji ryzyka złamań (41, 42).

Suplementacja litu może zwiększać gęstość kości o kilka % (43).

Chlorek litu może ponadto wspomagać gojenie się złamań kości (44).

15. Lit wspomaga odporność organizmu

Lit wykazuje działanie przeciwzapalne, gdyż ogranicza syntezę cytokin prozapalnych, takich jak IL-1β i TNF-α oraz nasila syntezę cytokin przeciwzapalnych (45, 46).

Pierwiastek ten ogranicza syntezę prostaglandyn (47). Ponadto lit nasila syntezę immunoglobulin IgM i IgG (48).

Stosowanie litu może przyczynić się do spadku zachorowalności na przeziębienie, a także skracać czas trwania i częstotliwość infekcji opryszczki wargowej i genitalnej (49, 50).

16. Lit może redukować zjawisko insulinooporności

Zjawisko insulinooporności sprowadza się do zmniejszonej wrażliwości komórek na działanie insuliny i może prowadzić do rozwoju cukrzycy. W badaniach na zwierzętach wykazano, że lit aktywuje insulinozależny transport glukozy do komórek (51), a ponadto hamuje uwalnianie insuliny pod wpływem glukozy (52).

17. Lit łagodzi objawy choroby Meniere’ a

Choroba Meniere’ a to rzadko występujące schorzenie ucha wewnętrznego, objawiające się szumami usznymi, zawrotami głowy oraz utratą słuchu. Suplementowanie litu u chorych na to schorzenie znacząco redukuje częstość napadów choroby (53).

Zapotrzebowanie na lit i źródła w diecie

Związki litu występują powszechnie w glebie i wodzie, zatem najbogatszymi źródłami litu w diecie są warzywa korzeniowe oraz zboża. Trudno jest jednak oszacować zawartość litu w poszczególnych produktach – wiele zależy bowiem od jakości gleby i wód gruntowych. Najwięcej litu zawierają ziemniaki, pomidory, papryka i zboża, orzechy a także kakao. Źródłami litu w diecie są także ryby, jajka, wątroba wołowa czy owoce morza. Lit znaleźć można oczywiście w wodzie pitnej.

Przeciętna dieta powinna pokryć od 60 do ponad 90% zapotrzebowania dorosłej osoby na lit – a to jest stosunkowo niewielkie i wynosi około 1 mg na dobę (54).

Należy mieć jednak na uwadze, że lit nie został oficjalnie uznany za mikroelement diety, zatem nie ustalono rekomendowanego dziennego spożycia. Podana wartość 1 mg oszacowana została jedynie orientacyjnie (55).

Stała ekspozycja na takie niewielkie dawki litu, rzędu 1 – 2 mg na dobę może wpływać pozytywnie na długowieczność (56).

Suplementacja litu

Suplementy diety mogą zawierać lit pod postacią rozmaitych związków – nietoksycznych i bezpiecznych w stosowaniu. Najczęściej spotykany jest orotan litu, a inne wykorzystywane w suplementach diety związki litu to cytrynian, węglan oraz asparaginian.

Suplementowanie litu w niewielkich dawkach (zazwyczaj jest to do 5 mg) nie powinno wiązać się z wystąpieniem działań niepożądanych. Należy jednak zachować ostrożność podczas terapii litem – wówczas stosowane są znacznie większe dawki, rzędu kilku g. A lit posiada wąski indeks terapeutyczny (0,6 – 1,5 mEq/ l) i konieczne jest stałe kontrolowanie jego poziomu we krwi (57).

Ostre zatrucie litem dotyczy osób, które nie są leczone litem i przyjmą lit przypadkowo (głównie dotyczy to dzieci) bądź świadomie, chcąc popełnić samobójstwo. Objawy zatrucia ostrego są mniej ryzykowne niż zatrucia przewlekłe i są łagodniejsze. Wynika to z faktu, iż w przypadku jednorazowego zażycia litu pierwiastek ten jest eliminowany znacznie szybciej niż w przypadku zatruć przewlekłych (58).

Z kolei przewlekłe zatrucie litem występuje u osób stale leczonych litem, u których w efekcie zmniejszenia czynności nerek lub zwiększenia dawki leku dochodzi do jego nadmiernej kumulacji w organizmie. Wówczas przedawkowanie litu wiąże się z wystąpieniem licznych objawów, których nasilenie i charakter zależą od poziomu litu w organizmie. W przypadku umiarkowanego przedawkowania litu, gdy poziom litu we krwi wynosi 2 – 2,5 mmol/ l, występują następujące objawy:

  • oczopląs
  • ataksja
  • zmiany w EKG
  • skurcze mięśniowe

Natomiast poziom litu we krwi przewyższający 2,5 mmol/ l może generować drgawki, zaburzenia pracy nerek, śpiączkę a w ostateczności – nawet śmierć (59).

Warto dodać, iż jednym z powikłań terapii litem może być hipotyroidyzm, czyli niedoczynność tarczycy. Lit zmniejsza syntezę i uwalnianie z gruczołu hormonów tarczycy, ponadto terapia litem zwiększa ryzyko syntezy autoprzeciwciał przeciwtarczycowych (60, 61).

Środki ostrożności i interakcje litu z lekami

Stosując lit należy zachować ostrożność, gdyż leczenie litem może wywierać negatywny wpływ na zdrowie. Oczywistym jest, że wystąpienie wspomnianych objawów przedawkowania litu wiąże się z zaprzestaniem stosowania litu. Ale to nie jedyne ograniczenie – najważniejsze przeciwwskazania do stosowania litu to (62):

  • ciąża i laktacja
  • przewlekła niewydolność nerek
  • niedoczynność tarczycy
  • zaburzenia rytmu serca
  • zbyt niski poziom sodu we krwi
  • znacznego stopnia odwodnienie organizmu.

Stosowanie litu może wpływać na działanie niektórych leków. Dotyczy to m. in. takich leków jak: leki na nadciśnienie (63), diuretyki (64), leki antydepresyjne (65) i przeciwpsychotyczne (66). Inne leki, których działanie może być zakłócone podczas terapii litem to niesteroidowe leki przeciwzapalne (67), leki zwiotczające mięśnie (68) czy tramadol (69)..



Artykuł ma charakter informacyjny. Jest obiektywną analizą aktualnych badań naukowych, zgodnych z metodologią EBM. Nie stanowi jednak diagnozy ani porady medycznej. Leczeniem może zajmować się tylko Twój lekarz prowadzący.



Autor: lek. stom. Marek Skoczylas